15 luật mới khơi thông nguồn lực đất nước

15 luật vừa được công bố nhằm tháo vướng về đầu tư, giảm thủ tục kinh doanh, phân quyền cho địa phương, củng cố quốc phòng và bảo vệ tốt hơn quyền lợi người dân.

Văn phòng Chủ tịch nước vừa công bố lệnh của Chủ tịch nước về 15 luật được Quốc hội khóa 16 thông qua tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất hồi tháng 8.

Các luật trải rộng từ dầu khí, đầu tư, ngân hàng, hải quan đến phát triển đô thị, quốc phòng, xuất bản, bồi thường nhà nước, hòa giải cơ sở và lao động đi làm việc ở nước ngoài. Điểm chung là luật không chỉ sửa quy định cho từng lĩnh vực, mà còn hướng tới xử lý những vướng mắc đang đặt ra trong thực tiễn như nguồn lực bị kẹt, thủ tục còn nhiều tầng nấc, đô thị phát triển nhanh hơn hạ tầng, mô hình chính quyền hai cấp phát sinh yêu cầu mới và một số quyền dân sinh cần cơ chế bảo vệ rõ hơn.

Dòng vốn và tài nguyên được mở đường

Trong lĩnh vực kinh tế, Luật Dầu khí, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng đều hướng đến mục tiêu đưa nguồn lực vào nền kinh tế nhanh hơn, nhưng vẫn kiểm soát được rủi ro.

Luật Đầu tư đã cắt giảm 62 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và sửa đổi 14 ngành, nghề. Tinh thần là chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, để doanh nghiệp bớt phải đáp ứng những điều kiện không cần thiết trước khi gia nhập thị trường. Chính phủ sẽ tiếp tục rà soát pháp luật chuyên ngành, tránh tình trạng điều kiện đã được bỏ ở Luật Đầu tư lại xuất hiện dưới một hình thức khác.

Trong lĩnh vực ngân hàng, luật sửa đổi tập trung hoàn thiện thẩm quyền của Ngân hàng Nhà nước, bổ sung quy định về chủ sở hữu hưởng lợi, đối tượng báo cáo, giao dịch đáng ngờ để đáp ứng yêu cầu phòng, chống rửa tiền. Luật cũng tạo cơ sở pháp lý để ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp, xử lý một khoảng trống trong hoạt động tín dụng.

Với dầu khí, luật bổ sung chính sách ưu đãi để thu hút đầu tư vào các mỏ cận biên, mỏ nước sâu, xa bờ hoặc dự án có hiệu quả kinh tế thấp. Đây là những khu vực vẫn còn tiềm năng tài nguyên, nhưng khó khai thác do rủi ro kỹ thuật, chi phí lớn và thời gian thu hồi vốn dài.

Thủ tục kinh doanh bớt tầng nấc

Một mạch cải cách lớn khác nằm ở Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, cùng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tần số vô tuyến điện, Luật Viễn thông, Luật Giao dịch điện tử và Luật Chuyển giao công nghệ.

Luật Hải quan đơn giản hóa thủ tục kiểm tra, giám sát; bổ sung cơ sở pháp lý để quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu qua thương mại điện tử, trung tâm logistics và khu thương mại tự do. Thay vì kiểm soát mọi khâu tại cửa khẩu, luật nhấn mạnh hơn vai trò kiểm tra sau thông quan.

Trong nông nghiệp và môi trường, 40 thủ tục hành chính và 40 điều kiện kinh doanh được cắt giảm, 12 thủ tục được đơn giản hóa. Cùng với đó, 24 thủ tục được phân quyền từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh, giúp địa phương xử lý những việc thuộc khả năng của mình thay vì đẩy hồ sơ lên trung ương.

Ở lĩnh vực khoa học công nghệ và viễn thông, việc sửa 4 luật giúp cắt giảm 47 điều kiện kinh doanh, bỏ 2 thủ tục hành chính, đơn giản hóa và sửa đổi một số điều kiện khác. Hiệu quả thực tế của các thay đổi này sẽ phụ thuộc vào khâu hướng dẫn thi hành.

Đô thị được trao thêm không gian phát triển

Luật Phát triển đô thị và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc được ban hành trong bối cảnh các đô thị lớn chịu sức ép ngày càng rõ về dân số, giao thông, nhà ở, cây xanh, thoát nước, trường học và bệnh viện.

Luật Phát triển đô thị đặt khung pháp lý cho quá trình hình thành, mở rộng, chỉnh trang đô thị; đồng thời mở rộng phân cấp, phân quyền cho địa phương. Các cơ chế mới hướng tới những lĩnh vực có khả năng tạo động lực tăng trưởng như trung tâm tài chính quốc tế, logistics, kinh tế biển, đô thị lấn biển, năng lượng, giáo dục, y tế, văn hóa và du lịch.

Luật Kiến trúc tiếp tục đơn giản hóa một số thủ tục hành nghề, tuyển chọn phương án kiến trúc, bổ sung trường hợp không bắt buộc thi tuyển kiến trúc. Luật vẫn đặt yêu cầu bảo tồn bản sắc văn hóa trong kiến trúc và tăng trách nhiệm của địa phương trong quản lý công trình có giá trị.

Khi đô thị mở rộng, các quy định mới hướng tới bảo đảm quá trình phát triển nhà ở, giao thông, trường học, y tế, không gian công cộng và tái định cư được tính toán trong cùng một tổng thể.

Quốc phòng thích ứng với mô hình chính quyền mới

Sau sắp xếp tổ chức bộ máy và triển khai chính quyền địa phương hai cấp, nhiều quy định về quân sự, quốc phòng cũng phải điều chỉnh. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng cập nhật các nội dung liên quan chỉ huy quân sự cấp xã, nghĩa vụ quân sự, lực lượng dự bị, dân quân tự vệ, biên phòng, phòng không nhân dân và phòng thủ dân sự.

Cấp xã được xác định là nền tảng trong tổ chức khu vực phòng thủ, huy động nhân lực, vật lực và chuẩn bị lực lượng từ thời bình. Chỉ huy trưởng Ban chỉ huy quân sự cấp xã chịu sự lãnh đạo của cấp ủy và sự điều hành của chính quyền cùng cấp.

Cùng với đó, Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt đặt ra cơ chế quản lý các rủi ro an ninh mới, như hàng hóa lưỡng dụng, người sử dụng cuối cùng, mục đích sử dụng cuối cùng và hoạt động tài trợ. Luật cũng xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ chế cảnh báo sớm.

Bộ Quốc phòng dự kiến trình Chính phủ 2 nghị định sửa đổi, bổ sung 11 nghị định và ban hành 4 thông tư sửa đổi, bổ sung 25 thông tư để đưa các quy định mới vào thực tế.

Quyền dân sinh được cụ thể hóa hơn

Năm luật còn lại liên quan trực tiếp hơn đến đời sống pháp lý của người dân, gồm Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; Luật Hòa giải ở cơ sở; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản; và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước sửa quy trình theo hướng giảm gánh nặng cho người bị thiệt hại. Cơ quan giải quyết bồi thường có trách nhiệm thu thập một số tài liệu cần thiết, thay vì yêu cầu người dân tự hoàn tất toàn bộ hồ sơ.

Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật đẩy mạnh việc sử dụng nền tảng số, mạng xã hội để đưa pháp luật đến người dân, đồng thời đặt yêu cầu kiểm soát dữ liệu và ngăn nội dung giả mạo pháp luật. Luật Hòa giải ở cơ sở bổ sung cơ chế bảo mật thông tin, mở rộng nguồn hòa giải viên và tăng trách nhiệm bảo đảm nguồn lực cho hoạt động hòa giải.

Trong lĩnh vực xuất bản, luật bổ sung yêu cầu thẩm định với một số tác phẩm, tài liệu có nội dung quan trọng, nhạy cảm về lịch sử, chủ quyền, lãnh tụ, an ninh quốc gia. Với lao động đi làm việc ở nước ngoài, luật ưu tiên đưa người đã qua đào tạo, có trình độ chuyên môn, kỹ thuật ra nước ngoài làm việc; đồng thời hỗ trợ họ kết nối với thị trường việc làm trong nước sau khi về nước.

Sau công bố luật, Chính phủ và các bộ, ngành sẽ tiếp tục ban hành văn bản hướng dẫn, quy định chi tiết quy trình, tiêu chí và thẩm quyền thực hiện trong từng lĩnh vực.

Sơn Hà