Vào một ngày tháng 3/2023, Chủ tịch UBS Colm Kelleher đang trên đường lái xe trở về Zurich thì điện thoại đổ chuông. Nhà ngân hàng người Ireland này vừa trải qua một cuối tuần đàm phán nghẹt thở để đi đến thỏa thuận lịch sử trị giá 3,25 tỷ USD nhằm giải cứu đối thủ truyền kiếp Credit Suisse. Ở đầu dây bên kia là Jamie Dimon, CEO của gã khổng lồ Mỹ JPMorgan Chase.
Ông Dimon gọi điện vừa để cảm ơn Kelleher vì đã góp phần ổn định hệ thống tài chính toàn cầu, vừa để đưa ra một lời khuyên xương máu: Tuyệt đối không được để các cơ quan quản lý Thụy Sĩ thay đổi các điều khoản trong thỏa thuận thâu tóm.
Hơn ba năm trôi qua kể từ cuộc gọi định mệnh đó, UBS và chính phủ Thụy Sĩ hiện vẫn đang rơi vào một cuộc chiến pháp lý gay gắt về quy mô vốn dự trữ mà ngân hàng này phải nắm giữ để phòng ngừa rủi ro thảm họa. Cuộc đối đầu công khai một cách bất thường này đã chạm đến cốt lõi mô hình kinh tế của Thụy Sĩ, đồng thời đặt ra một bài toán tiến thoái lưỡng nan: Liệu một quốc gia nhỏ bé với 9 triệu dân có đủ sức chứa một “quái vật tài chính” như UBS – nơi sở hữu khối tài sản 1,6 nghìn tỷ USD, vượt quá quy mô của toàn bộ nền kinh tế Thụy Sĩ.
Cuộc thâu tóm khẩn cấp Credit Suisse là một trong những khoảnh khắc kịch tính nhất của ngành ngân hàng châu Âu kể từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, chấm dứt hơn 150 năm thế vị độc quyền của hai định chế tài chính này. Những bê bối và thua lỗ kéo dài một thập kỷ đã đẩy Credit Suisse đến bờ vực sụp đổ trước khi Bộ trưởng Tài chính Thụy Sĩ Karin Keller-Sutter đứng ra môi giới cho cuộc giải cứu của UBS nhằm ngăn chặn một cuộc hoảng loạn thị trường trên diện rộng.
Đến cuối năm 2023, ban lãnh đạo UBS tin rằng họ đã dập tắt được những lo ngại chính trị khi hoàn trả trước hạn các gói hỗ trợ bằng tiền thuế của người dân. Thế nhưng, vào tháng 4/2024, Bộ trưởng Keller-Sutter bất ngờ đề xuất một gói cải cách “Quá lớn để sụp đổ” (Too big to fail) nhằm bảo vệ ngân khố quốc gia trong tương lai. Theo đó, Thụy Sĩ yêu cầu UBS phải bổ sung thêm từ 15 tỷ đến 25 tỷ USD vốn dự trữ cho các chi nhánh nước ngoài.
Phía UBS lập tức phản pháo dữ dội. Họ cho rằng yêu cầu tăng thêm hàng chục tỷ USD vốn sẽ làm tổn hại nghiêm trọng đến khả năng cạnh tranh toàn cầu của ngân hàng, đặc biệt là khi các đối thủ tại Mỹ đang được hưởng lợi từ việc nới lỏng các quy định an toàn vốn. CEO Sergio Ermotti thẳng thắn chỉ trích các đề xuất này là thiếu cân nhắc, không có mục tiêu rõ ràng và không phù hợp với thông lệ quốc tế.
Một cuộc chiến căng thẳng
Cuộc chiến căng thẳng này đã khiến nhiều nhà đầu tư lớn mất kiên nhẫn và bắt đầu thúc ép UBS cân nhắc một kịch bản cực đoan: Rời bỏ Thụy Sĩ để chuyển trụ sở ra nước ngoài nếu các cải cách tài khóa không được giảm nhẹ.
“UBS chỉ tồn tại được nhờ vào quy mô toàn cầu của nó”, Davide Serra, nhà sáng lập Algebris Investments, một cổ đông của UBS, nhận định. “Họ sẽ có động lực rất lớn để di dời trụ sở. UBS không thể cạnh tranh với những đối thủ như Morgan Stanley nếu bị buộc phải nắm giữ lượng vốn dự trữ cao gấp đôi”.
Một số nguồn tin nội bộ cho biết, ban lãnh đạo UBS dưới sự dẫn dắt của Chủ tịch Kelleher đã âm thầm xây dựng các kế hoạch dự phòng cho việc thay đổi quốc tịch pháp lý (redomiciling) từ hơn một năm qua. Điểm đến tiềm năng nhất được chỉ ra là Mỹ, nơi có môi trường pháp lý thông thoáng hơn và phù hợp với tham vọng mở rộng mảng quản lý tài sản của UBS tại Phố Wall.
Mặc dù vậy, việc rời bỏ quê hương không phải là chuyện dễ dàng. Thương hiệu của UBS gắn liền với di sản và uy tín của ngành tài chính Thụy Sĩ. Việc di dời một định chế quy mô lớn như vậy sẽ mất nhiều năm ròng rã với những xáo trộn khủng khiếp về mặt pháp lý và chính trị.
Tìm kiếm một giải pháp thỏa hiệp
Dự luật cải cách hiện đã được trình lên Quốc hội Thụy Sĩ để thảo luận, và dự kiến quá trình phê chuẩn sẽ kéo dài đến năm 2027. Giới phân tích tin rằng một lối thoát khả dĩ nhất cho cả hai bên là một giải pháp thỏa hiệp về cấu trúc vốn.
Thay vì bắt buộc UBS phải sử dụng toàn bộ vốn cổ phần phổ thông hạng 1 (CET1) – loại vốn đắt đỏ nhất, chính phủ có thể cho phép ngân hàng sử dụng một phần trái phiếu chuyển đổi (AT1). Trái phiếu AT1 có thể chuyển đổi thành cổ phiếu, giúp giảm chi phí huy động vốn cho UBS. Trớ trêu thay, chính loại trái phiếu AT1 này lại là thứ liên quan đến sự sụp đổ trước đây của Credit Suisse.
Bất chấp những thành tích kinh doanh ấn tượng gần đây với lợi nhuận tăng vọt 80% trong quý 1 nhờ thị trường chứng khoán thăng hoa, giá cổ phiếu của UBS vẫn liên tục bị kìm hãm bởi bóng ma từ cuộc tranh luận về vốn này. Hiện tại, UBS đang giao dịch ở mức khoảng 1,5 lần giá trị sổ sách, thấp hơn nhiều so với mức 2,9 lần của Morgan Stanley. Khoảng cách quá lớn này khiến một số giám đốc điều hành lo ngại UBS có thể tự biến mình thành mục tiêu bị thâu tóm bởi các thế lực tài chính nước ngoài.
Bàn cờ chính trị Thụy Sĩ đang bị chia rẽ sâu sắc. Phe cánh tả ủng hộ các quy định siết chặt hơn đối với UBS để bảo vệ người đóng thuế, trong khi phe cánh hữu cảnh báo điều này sẽ làm suy yếu vị thế trung tâm tài chính toàn cầu của đất nước. Thậm chí, một cuộc trưng cầu dân ý toàn quốc hoàn toàn có thể bị kích hoạt nếu phe phản đối thu thập đủ 50.000 chữ ký từ công chúng – những người vốn đang có tâm lý không mấy thiện cảm với giới ngân hàng.
Thụy Sĩ đã mất nhiều thập kỷ để xây dựng các ngân hàng toàn cầu như một biểu tượng cho sức mạnh và sự thịnh vượng quốc gia. Giờ đây, họ đang phải đối mặt với một thực tế nghiệt ngã: Nhà vô địch duy nhất còn sót lại dường như đã phát triển vượt quá khả năng.
“Nếu UBS sụp đổ, nó có thể kéo theo toàn bộ nền kinh tế Thụy Sĩ chìm xuống”, một giám đốc ngân hàng châu Âu cảnh báo. “Đó là lý do tại sao chính phủ Thụy Sĩ bằng mọi giá muốn nhồi nhét thật nhiều vốn vào ngân hàng này”.
Theo: Financial Times