(KTVN 259+260) Ngày 3/4/2023, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án “Đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội cho đối tượng thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021-2030”. Chất lượng ở trong các căn hộ vốn nhỏ bé nhất từ 25 đến 70m2 sẽ như thế nào? Chúng ta liệu vẫn cứ để người dân tự “xoay sở” trong những căn phòng chật hẹp đa phần thiếu thông thoáng chiếu sáng tự nhiên? Thiết kế nhà ở xã hội (NOXH) nói riêng và nhà ở nói chung nhất thiết phải chú trọng việc tổ chức không gian nội thất, các điều kiện tiện nghi và chất lượng cuộc sống chủ yếu đạt được khi nội thất từng không gian chức năng được đảm bảo. Với các căn phòng chật hẹp ở mức tối thiểu thì giải pháp thiết kế đồ đạc nội thất, tận dụng không gian và khả năng linh hoạt hoá có tính chất quyết định đến chất lượng ở. Mô hình NOXH mà hạt nhân là những căn hộ phải được tiếp cận từ trong ra ngoài – từ không gian nội thất.
NHỮNG YÊU CẦU TRONG THIẾT KẾ NOXH
NOXH được tổ hợp bởi những căn hộ có diện tích nhỏ hẹp (từ 25 đến 70m2). Trong những căn hộ nhỏ hẹp gần như tối thiểu đó đòi hỏi các giải pháp tổ chức không gian và sử dụng đồ đạc nội thất đồng bộ để tối ưu hoá khối tích đáp ứng yêu cầu sử dụng của hộ gia đình.
Phải hạ tối đa giá thành để đáp ứng khả năng chi trả của đối tượng sử dụng là người có thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp,… Việc hạ giá thành không chỉ ở chi phí đầu tư ngôi nhà mà còn cần hạ được chi phí trong quá trình sử dụng khai thác vận hành. Các chi phí điện, nước, sưởi ấm cũng như sửa chữa bảo trì NOXH cũng cần xem xét ngay trong quá trình thiết kế.
Khả năng linh hoạt một cách toàn diện của các căn hộ NOXH. Ngoài các vấn đề linh hoạt để tận dụng không gian trong từng căn hộ, thiết kế NOXH còn cần tính đến linh hoạt trên cả tầng nhà tức là khả năng ghép nối và phân chia căn hộ đáp ứng các yêu cầu trong cả vòng đời công trình. Việc linh hoạt trong tổ chức không gian, vật liệu, thiết bị để đáp ứng được yêu cầu nâng cấp công trình trong tương lai.
Phát triển NOXH ngoài số lượng và tốc độ cần lưu ý tới phát triển bền vững. Việc áp dụng các tiêu chí kiến trúc xanh các công nghệ mới trong sản xuất vật liệu và thi công xây dựng sẽ giúp NOXH đạt được tính kinh tế một cách dài hạn.
ĐỀ XUẤT MỘT SỐ QUAN ĐIỂM THIẾT KẾ NOXH HIỆN NAY TẠI VIỆT NAM
Quan điểm về tính toàn vẹn trong chức năng ở của căn hộ NOXH. Cần khẳng định rằng mỗi căn hộ NOXH là một ngôi nhà ở đúng nghĩa, với những không gian chức năng cơ bản đáp ứng các yêu cầu của các đối tượng sử dụng. Dù diện tích nhỏ hẹp căn hộ NOXH không được thiếu các chức năng chính như: ăn, ngủ, nghỉ ngơi, nấu nướng, giặt, phơi…
Quan điểm về tính linh hoạt trong căn hộ và toà nhà. Linh hoạt là thuộc tính cơ bản trong thiết kế NOXH. Việc linh hoạt trong NOXH cần đạt được ở các cấp độ khác nhau. Linh hoạt trong sử dụng và bố trí đồ đạc nội thất, linh hoạt trong phân chia không gian chức năng của từng căn phòng cho tới sự linh hoạt giữa các căn hộ trên mặt bằng tầng điển hình.
Quan điểm về tính kinh tế dài hạn trong NOXH. Để đáp ứng khả năng chi trả khiêm tốn của người ở các căn hộ NOXH nhất thiết phải được thiết kế điển hình hoá, modul hoá từ đồ đạc nội thất, ngăn chia không gian cho tới kiến trúc bao che của căn hộ. Cần hình thành những căn hộ mẫu với các tiện ích tiêu chuẩn đảm bảo để tổ hợp thành tòa nhà dạng chung cư để tiết kiệm đất đai xây dựng, vật liệu xây dựng, nhân công xây dựng và giảm chi phí trong sử dụng vận hành NOXH.
Quan điểm về tính đồng bộ các khâu trong xây dựng NOXH ngay từ giai đoạn thiết kế. Với những yêu cầu thiết kế khá phức tạp và đôi khi mâu thuẫn với nhau, ngay từ bước thiết kế đòi hỏi sự hợp tác và đồng bộ hoá của tất cả các khâu như thiết kế, sản xuất vật liệu, sản xuất đồ đạc trong thiết bị cho tới thi công để hình thành nền công nghiệp xây dựng NOXH một cách toàn diện. Thiếu sự liên hiệp này chúng ta không thể đưa ra được các giải pháp tối ưu đáp ứng nhu cầu “nhanh, nhiều, tốt, rẻ” đặc thù trong xây dựng NOXH nói chung và đề án một triệu căn hộ NOXH nói riêng.
Quan điểm về tính bền vững trong xây dựng NOXH. Cũng như các thể loại kiến trúc khác, kiến trúc NOXH cần tuân thủ các tiêu chuẩn hiện hành, các tiêu chí kiến trúc xanh. NOXH cần không chỉ bền vững về mặt vật lý mà còn phải bền vững về khía cạnh văn hoá xã hội, những mô hình NOXH mới cần có khả năng chuyển đổi và thích ứng để có thể biến đổi thành thể loại nhà ở cao cấp hơn trong các đô thị tương lai khi điều kiện kinh tế phát triển lên.
TỔNG HỢP CÁC NGUYÊN TẮC THIẾT KẾ KIẾN TRÚC – NỘI THẤT CĂN HỘ NOXH
Nguyên tắc về phân khu chức năng
Căn hộ NOXH để tối ưu hoá khả năng linh hoạt cần được tổ chức thành hai nhóm không gian chính là:
Không gian phụ trợ tập trung (khu ướt): gồm bếp, khu vệ sinh lô gia phụ trợ.
Không gian ở linh hoạt gồm (khu khô): Không gian sinh hoạt chung của căn hộ như phòng khách, phòng ăn, bàn thờ và các không gian ngủ. Trong đó các không gian ngủ được tối thiểu hoá về diện tích với các giải pháp tận dụng không gian theo phương đứng. Nguyên tắc này mở ra cơ hội cho việc điển hình hoá mô đun hoá khu phụ trợ tập trung để có khả năng thi công đại trà tại nhà máy các không gian này và lắp ráp tại công trường.
Nguyên tắc về chuyển đổi công năng trạng thái, tận dụng không gian
Không gian phụ trợ của căn hộ có thể sử dụng các vách ngăn cứng cố định (tường gạch nhẹ…) phần diện tích còn lại trong căn hộ, các không gian ở linh hoạt (khu khô) không sử dụng tường ngăn cố định. Cần có thiết kế điển hình các phương án bố trí và ngăn chia không gian bằng nội thất để đáp ứng nhu cầu khác nhau của người sử dụng, sử dụng các loại tủ tường, vách nhẹ thay thế cho tường xây. Các thiết bị và đồ đạc nội thất trong không gian này cần tăng cường tối đa khả năng linh hoạt, đa năng. Việc tận dụng không gian theo chiều cao là một giải pháp then chốt nhằm gia tăng số lượng và chất lượng các tiện ích sinh hoạt. Nội thất trong các khu khô này cần được thiết kế biến hoá với nhiều lựa chọn phù hợp tối đa các mô hình gia đình để tiến tới sản xuất hàng loạt giảm mạnh giá thành.
Nguyên tắc tổ chức không gian kỹ thuật trong căn hộ
Khi phân chia không gian, chức năng với khu phụ trợ tập trung (nguyên tắc 1) các không gian và các thiết bị, đường ống cấp thoát nước có điều kiện tập trung tiết kiệm không lắp đặt và vận hành. Để đảm bảo chất lượng môi trường trong căn hộ cần lưu ý các hệ thống trần, hộp kỹ thuật kết hợp thông gió chiếu sáng tự nhiên cho các không gian phía trong căn hộ nhằm nâng cao chất lượng ở.
Nguyên tắc về tổ chức không gian chuyển tiếp
Tận dụng tối đa diện tích đặc biệt là chiều cao (phương đứng) trong các không gian chức năng để tạo ra các không gian chuyển tiếp tăng cường quan hệ trong và ngoài nhà tạo cảm giác gắn căn hộ với tự nhiên hơn. Các yếu tố cây xanh, thông gió, chiếu sáng tự nhiên cần được tối ưu hoá kết hợp với các bộ phận cấu thành không gian nội thất mang lại hiệu quả kinh tế.
ĐỀ XUẤT MẪU CÁC CĂN HỘ NOXH
Mẫu căn hộ 1 phòng ngủ
Áp dụng các nguyên tắc thiết kế nêu trên đặc biệt là nguyên tắc 1, cho phép đề xuất mô hình căn hộ NOXH 1 phòng ngủ chỉ còn 1 giường ngủ của căn hộ loại này được gộp vào không gian công cộng của căn hộ gồm các chức năng tiếp khách, ăn, ngủ. Tuyến khu phụ trợ tập trung (khu ướt) được thiết kế với diện tích tối thiểu gồm các chức năng lần lượt là khu vệ sinh, khu bếp nấu và lô gia phụ trợ. Với cách bố trí này ta được một căn hộ dạng studio đảm bảo các yếu tố nhỏ gọn với diện tích 30m2 có lô gia phơi giặt liên thông với bếp. Khu vệ sinh có thể lấy thoáng qua phần trần khu bếp.
Mẫu căn hộ 2 phòng ngủ
Cũng ứng dụng các nguyên tắc thiết kế đã nêu, mô hình căn hộ 2 phòng ngủ được bổ sung bằng cách ghép thêm một tuyến phòng ngủ vào không gian công cộng của căn hộ 1 phòng ngủ. Cấu trúc căn hộ sẽ gồm 3 tuyến: khu phụ trợ tập trung, khu công cộng của căn hộ và tuyến các phòng (ca bin) ngủ. Trong đó lưu ý không gian công cộng căn hộ và khu vực ngủ được gộp trong cùng một không gian không sử dụng tường ngăn cố định, các ca bin ngủ được tính toán với diện tính tối thiểu đầy đủ các thiết bị nội thất cơ bản và ngăn chia với phòng ăn, phòng khách bằng hệ tủ gỗ và vách gỗ. Phòng ngủ bố mẹ được ưu tiên tiếp xúc với mặt ngoài, phòng ngủ con phía trong và được ngăn chia với phòng bố mẹ bằng tủ quần áo. Phòng ngủ con có thể lấy sáng và thông thoáng bằng khoảng trống trên trần phòng bố mẹ (có thể gọi là ống thông gió ngang). Bằng cách này ta có được một căn hộ 2 phòng ngủ với kích thước tối thiểu, diện tích khoảng 40 đến 43m2.
Mẫu căn hộ 3 phòng ngủ
Tiếp tục khai thác các nguyên tắc thiết kế đặc biệt là nguyên tắc số 5 về tính hệ thống của không gian, căn hộ 3 phòng ngủ sẽ được tổ hợp bởi căn hộ mẫu 2 phòng ngủ và căn hộ mẫu 1 phòng ngủ với 2 khu ướt đặt cạnh nhau. Lúc này hai khu bếp được gộp thành một với diện tích lớn hơn, tương tự như vậy logia phụ trợ cũng lớn gấp đôi phù hợp với một căn hộ 3 phòng ngủ. Căn hộ mới tổ hợp bằng cách này cũng sẽ có 2 khu vệ sinh một phục vụ cho phòng ngủ bố mẹ và một phục vụ chung các không gian còn lại. Có thể thấy rằng các nguyên tắc thiết kế được vận dụng trong căn hộ 3 phòng ngủ này, nó vẫn gồm 1 khu phụ trợ tập trung các không gian ở nằm hai bên bố trí linh hoạt đảm bảo thông thoáng chiếu sáng tự nhiên. Diện tích căn hộ khoảng dưới 73m2 đảm bảo quy định về diện tích giới hạn.
TỔ HỢP MẪU MẶT BẰNG TẦNG ĐIỂN HÌNH CHUNG CƯ NOXH TỪ CÁC CĂN HỘ MẪU
Trong thiết kế nhà chung cư nói chung và NOXH nói riêng việc hình thành cấu trúc mặt bằng tầng điển hình có vai trò quyết định, nó thể hiện được phần lớn ưu nhược điểm của phương án thiết kế. Trong các mô hình nhà ở cao tầng dạng tấm, dạng điểm (tháp) với nhiều cấu trúc khác nhau như hành lang bên, hành lang giữa, hành lang kết hợp thì các mô hình căn hộ mẫu nêu trên đều cho kết quả khả quan trong việc tổ hợp./.
PGS.TS.KTS Vũ Hồng Cương – Trưởng khoa Nội thất và Mỹ thuật công nghiệp – Đại học Kiến trúc Hà Nội