Bất Động Sản

Kiến tạo hệ sinh thái kinh tế sáng tạo ở Hà Nội

Mai An

Mở đầu

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với tầm nhìn và khát vọng được khẳng định tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV – Văn hóa, con người, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo đang trở thành những trụ cột chiến lược của tăng trưởng bền vững. Đại hội Đảng bộ Thành phố Hà Nội nhiệm kỳ 2025-2030 cũng đã xác lập rõ định hướng xây dựng Thủ đô theo mô hình “Văn hiến – Văn minh – Hiện đại – Sáng tạo và đáng sống”, coi phát triển các ngành công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo là một động lực mới của đô thị. Tinh thần đó được “soi sáng” bởi các Nghị quyết Trung ương mang tính nền tảng: Nghị quyết 57 về khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo, Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế toàn diện, Nghị quyết 66 về tiếp tục hoàn thiện thể chế Nhà nước pháp quyền, và Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân như một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đây chính là những “gốc rễ thể chế” để kinh tế sáng tạo có thể hình thành và lớn mạnh.

Trong dòng chảy đó, việc Hà Nội được UNESCO ghi danh là Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực thiết kế năm 2019 không chỉ là sự ghi nhận quốc tế đối với tiềm năng sáng tạo của Thủ đô, mà còn là lời cam kết mạnh mẽ về hướng đi phát triển dựa trên tri thức, văn hóa và công nghệ. Hà Nội cũng có thể hướng đến việc tham gia Diễn đàn Văn hóa các thành phố toàn cầu để mở rộng hơn nữa không gian đối thoại và hợp tác với những đô thị tiên phong trên thế giới, nơi kinh tế sáng tạo đã trở thành bộ phận cốt lõi của cấu trúc kinh tế đô thị. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nhìn nhận hệ sinh thái kinh tế sáng tạo không chỉ từ góc độ ngành văn hóa hay kinh tế, mà còn từ “lăng kính” kiến trúc, thiết kế đô thị và tổ chức không gian sáng tạo, nơi các ý tưởng, tài năng và năng lực đổi mới có thể gặp gỡ và thăng hoa.

Bởi lẽ, kinh tế sáng tạo không hình thành trong “chân không”, mà cần một môi trường thể chế cởi mở, một hệ “hạ tầng mềm” thuận lợi và đặc biệt là những không gian vật chất – kiến trúc được thiết kế để nuôi dưỡng sáng tạo. Từ các Quận sáng tạo ở London, các Khu tái sinh di sản công nghiệp ở Seoul hay hệ sinh thái thiết kế ở Helsinki… – Bài học quốc tế cho thấy: Đô thị sáng tạo là đô thị biết chuyển hóa giá trị văn hóa, tri thức và bản sắc thành nguồn lực phát triển mới. Hà Nội, với chiều sâu lịch sử – văn hóa đặc biệt, với lực lượng sáng tạo trẻ ngày càng lớn mạnh, và với quyết tâm chính trị đã được khẳng định, đang đứng trước cơ hội để bứt phá.

1. Kinh tế sáng tạo – động lực phát triển đô thị trong xu thế toàn cầu

Trong khoảng hai thập niên trở lại đây, “kinh tế sáng tạo” đã trở thành một trong những từ khóa trung tâm của các chiến lược phát triển quốc gia và chiến lược đô thị trên thế giới. Không chỉ là câu chuyện của vài ngành “Văn hóa – Nghệ thuật”, kinh tế sáng tạo ngày càng được nhìn nhận như một hệ sinh thái các hoạt động dựa trên tri thức, thiết kế, nội dung số, thương hiệu, phong cách sống… gắn với chuỗi giá trị mới của thời đại số. Báo cáo Creative Economy Outlook 2022 của UNCTAD nhấn mạnh: Kinh tế sáng tạo là một lựa chọn phát triển khả thi cho mọi quốc gia, đặc biệt là các nền kinh tế đang phát triển; trong bối cảnh khủng hoảng đa tầng (dịch bệnh, khí hậu, địa chính trị), đây vẫn là khu vực “then chốt cho phát triển bền vững”1.

UNCTAD định nghĩa các ngành công nghiệp sáng tạo là các chu trình sáng tạo – sản xuất – phân phối hàng hóa và dịch vụ sử dụng “sự sáng tạo và vốn trí tuệ làm đầu vào chủ yếu”, tạo ra những sản phẩm hữu hình và vô hình mang hàm lượng biểu tượng cao, có giá trị kinh tế và mục tiêu thị trường rõ ràng2. Cách tiếp cận này cho thấy kinh tế sáng tạo không chỉ bao gồm điện ảnh, âm nhạc hay thời trang, mà còn mở rộng sang quảng cáo, kiến trúc, thiết kế đô thị, trò chơi điện tử, nền tảng số, nội dung số, di sản – du lịch sáng tạo… – Những lĩnh vực đang tái định hình các không gian sống và không gian kinh tế của đô thị trên toàn cầu.

Ở bình diện thương mại quốc tế, số liệu mới nhất của UNCTAD cho thấy năm 2020, hàng hóa và dịch vụ sáng tạo chiếm khoảng 3% tổng xuất khẩu hàng hóa và 21% tổng xuất khẩu dịch vụ của thế giới; xuất khẩu dịch vụ sáng tạo tăng gần gấp đôi trong giai đoạn 2010-2020 và tỏ ra bền bỉ hơn nhiều so với các ngành dịch vụ khác trong đại dịch3. Điều này giải thích vì sao ngày càng nhiều quốc gia – từ Canada, Mexico đến Colombia, Georgia – đều ghi nhận đóng góp đáng kể của văn hóa và công nghiệp sáng tạo vào GDP và việc làm, coi đây là một trụ cột của chiến lược đa dạng hóa mô hình tăng trưởng.

Ở góc độ chính sách, OECD trong khuôn khổ chương trình Culture, Creative Industries and Global Events khẳng định các ngành văn hóa và sáng tạo “có vai trò then chốt đối với việc làm, thu nhập, đổi mới và phát triển cộng đồng địa phương”, đồng thời nhấn mạnh xu hướng các thành phố, vùng và quốc gia sử dụng văn hóa – sáng tạo như một động lực cho phục hồi hậu COVID-19, tái sinh đô thị và nâng cao sức cạnh tranh địa phương. Báo cáo The Culture Fix: Creative people, places and industries (2022) cũng chỉ ra, ở nhiều nước OECD, khu vực này chiếm tỉ trọng đáng kể trong việc làm, doanh nghiệp và giá trị gia tăng, đặc biệt tập trung tại các trung tâm đô thị. Như vậy, kinh tế sáng tạo đang chuyển dịch từ “ngoại biên” văn hóa vào “trung tâm” của các chiến lược phát triển không gian và phát triển kinh tế.

Trên nền nhận thức đó, ngày càng nhiều công trình khoa học về đô thị lựa chọn tiếp cận kinh tế sáng tạo như một chiến lược phát triển bền vững. Nghiên cứu ngành công nghiệp sáng tạo trong chiến lược phát triển đô thị bền vững: Nghiên cứu trường hợp thành phố Vilnius (Creative Industries as Part of a Sustainable Urban Development Strategy: Vilnius City Case), cho rằng: Các ngành công nghiệp sáng tạo có thể được coi là “chất xúc tác và động lực” cho phát triển kinh tế đô thị bền vững, thông qua việc tạo việc làm chất lượng cao, nâng cao sức hấp dẫn của thành phố và thúc đẩy đổi mới mô hình doanh nghiệp địa phương4. Những kinh nghiệm tương tự có thể thấy ở Glasgow, Flanders, Emilia – Romagna hay vùng Veneto, nơi OECD đã tiến hành các nghiên cứu trường hợp về “culture and the creative economy” cho thấy vai trò của các cụm sáng tạo, bảo tàng, lễ hội, sự kiện toàn cầu trong việc định vị lại thương hiệu và cấu trúc kinh tế địa phương.

Ở chiều ngược lại, sự vươn lên của các “thành phố sáng tạo” cũng đang tái định nghĩa kinh tế sáng tạo từ góc độ đô thị. Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo UNESCO (UCCN), trong đó có Hà Nội, hiện tập hợp hơn 350 đô thị trên thế giới, cùng chia sẻ cam kết đưa văn hóa và sáng tạo vào trung tâm chiến lược phát triển bền vững địa phương. Các mô hình như Chiang Mai (Thái Lan) với hơn 200 không gian sáng tạo, khoảng 60.000 lao động trong công nghiệp sáng tạo, đóng góp 12-14% GDP cấp tỉnh, hay Asahikawa (Nhật Bản) với chương trình giáo dục thiết kế cho thanh thiếu niên gắn với Tuần lễ Thiết kế đô thị, cho thấy sáng tạo đã đi vào cấu trúc đời sống đô thị, từ quy hoạch khu phố cổ, mạng lưới không gian sáng tạo đến chương trình giáo dục và du lịch5.

Ở Việt Nam, tầm nhìn về kinh tế sáng tạo đã được đặt trong khung khổ chính sách rộng hơn về khoa học – công nghệ, hội nhập quốc tế, hoàn thiện thể chế và phát triển kinh tế tư nhân. Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đến năm 2030; Nghị quyết 59-NQ/TW về chiến lược hội nhập quốc tế; Nghị quyết 66-NQ/TW về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền; và Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân như một động lực quan trọng của nền kinh tế… đều tạo ra khung thể chế để kinh tế sáng tạo phát triển như một “hệ sinh thái” liên ngành, liên lĩnh vực. Dù không nhắc trực tiếp tới khái niệm “Thành phố sáng tạo”, những nghị quyết này đều gặp nhau ở việc nhấn mạnh đổi mới sáng tạo, củng cố thể chế, hội nhập sâu rộng và phát huy khu vực tư nhân, là những trụ cột quan trọng của mô hình kinh tế sáng tạo đô thị.

Trên nền tảng đó, các phát biểu gần đây của lãnh đạo Đảng, Nhà nước đã đi thẳng vào yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo như một trụ cột tăng trưởng mới. Trong bài phát biểu tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống ngành Văn hóa (28.8.2025), Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Trong thời đại số, sáng tạo là mạch chủ, đổi mới là phương thức, liên kết là động lực”6, và yêu cầu: “Phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo trở thành trụ cột mới của tăng trưởng;… xây dựng cụm, khu công nghiệp sáng tạo, “thung lũng văn hóa” gắn với các đô thị lớn và trung tâm du lịch”7. Đây là một định hướng mang tính nguyên tắc: Kinh tế sáng tạo không phải là “phần phụ” của văn hóa, mà là một không gian phát triển mới, đòi hỏi đầu tư hạ tầng số, hoàn thiện thể chế thị trường văn hóa, khuyến khích doanh nghiệp văn hóa và khởi nghiệp sáng tạo.

Trong bối cảnh đó, Hà Nội – với danh hiệu Thành phố Sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực thiết kế – được đặt vào vị trí đặc biệt: Vừa là “phòng thí nghiệm” chính sách, vừa là “phòng máy” của kinh tế sáng tạo quốc gia. Đại diện UNESCO tại Việt Nam, ông Jonathan Baker, đã ghi nhận: Hà Nội đang thể hiện “một cam kết mạnh mẽ khi đặt sáng tạo vào trung tâm phát triển”, coi đây là “điều kiện tiên quyết để các thành phố thiết kế có thể tạo ra những tương lai bền vững hơn”8. Cùng với đó, các hội nghị quốc tế về Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, các kế hoạch thí điểm Trung tâm Công nghiệp Văn hóa Đồng Xuân – Bắc Qua… cho thấy Hà Nội đang từng bước xây dựng hình ảnh “trung tâm kết nối sáng tạo của châu Á” trong tương lai, gắn sáng tạo với di sản đô thị, không gian công cộng và hệ sinh thái doanh nghiệp sáng tạo.

Nhìn từ xu thế toàn cầu và định hướng chiến lược của Đảng, có thể thấy kinh tế sáng tạo đang trở thành một “ngôn ngữ chung” của các đô thị tiên phong. Với Hà Nội, việc xây dựng hệ sinh thái kinh tế sáng tạo không chỉ là hưởng ứng danh hiệu Thành phố Sáng tạo UNESCO, mà còn cụ thể hóa tầm nhìn của Đại hội XIV, các nghị quyết 57, 59, 66, 68 trong một không gian cụ thể: Thủ đô – nơi hội tụ di sản, nguồn nhân lực chất lượng cao, hạ tầng khoa học – công nghệ, và một cộng đồng sáng tạo đang lên. Phần tiếp theo của bài viết sẽ đi sâu vào những bài học quốc tế và những gợi ý chính sách để Hà Nội có thể thiết kế và vận hành hệ sinh thái kinh tế sáng tạo theo chuẩn mực mới của thế giới, đồng thời phù hợp với bối cảnh và khát vọng phát triển của đất nước trong giai đoạn 2025-2030 và xa hơn.

2. Hà Nội – Nền tảng, tiềm năng và thách thức trong xây dựng hệ sinh thái sáng tạo

Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị, kinh tế – văn hóa – giáo dục của Việt Nam, mà còn là một đô thị với bề dày lịch sử, bản sắc văn hóa phong phú và hệ thống di sản đa dạng. Với hơn 6.400 di tích lịch sử – văn hóa, gần 2.000 di sản văn hóa phi vật thể, cùng nhiều làng nghề truyền thống phát triển hàng trăm năm, Hà Nội sở hữu nguồn “tài nguyên mềm” dồi dào phục vụ phát triển kinh tế sáng tạo. Những di sản này không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn là nguồn cảm hứng sáng tạo cho nghệ thuật đương đại, thiết kế và sản phẩm văn hóa – du lịch.

Việc Hà Nội trở thành thành viên Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO (Creative Cities Network – UCCN) từ ngày 30/10/2019, với danh hiệu Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực Thiết kế, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong định hướng phát triển đô thị sáng tạo. Đây là lần đầu tiên một thành phố của Việt Nam gia nhập mạng lưới này, mở ra cơ hội hợp tác quốc tế, tiếp cận các mô hình sáng tạo toàn cầu và quảng bá thương hiệu sáng tạo của Thủ đô trên bản đồ thế giới.

Tiềm năng của Hà Nội trong phát triển hệ sinh thái kinh tế sáng tạo có thể được nhìn nhận qua các góc độ chính sau:

a) Nguồn lực văn hóa – di sản phong phú: Hà Nội là điểm hội tụ của các giá trị văn hóa truyền thống và hiện đại, từ di sản vật thể đến phi vật thể, từ kiến trúc cổ kính đến các sáng kiến thiết kế đô thị đương đại. Điều này không chỉ tạo nên bản sắc riêng biệt, mà còn là lợi thế cạnh tranh trong thu hút nhân lực sáng tạo, du lịch sáng tạo và thương mại văn hóa.

b) Cộng đồng sáng tạo ngày càng lớn mạnh: Từ mạng lưới không gian sáng tạo với hơn 82 thành viên được ra mắt cuối năm 2025, đến hàng trăm nhóm cộng đồng, studio nghệ thuật, doanh nghiệp thiết kế và các hub khởi nghiệp sáng tạo, Hà Nội đã và đang hình thành một hệ sinh thái sáng tạo đa dạng và năng động. Các không gian này không chỉ là nơi biểu diễn nghệ thuật, thiết kế sản phẩm, mà còn là nơi kết nối ý tưởng, thúc đẩy hợp tác giữa nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và công chúng sáng tạo.

c) Chính sách và cam kết phát triển sáng tạo: Thành phố đã ban hành nhiều cơ chế, kế hoạch hành động cụ thể nhằm triển khai cam kết với UNESCO, thúc đẩy công nghiệp văn hóa, hỗ trợ các sáng kiến thiết kế và sáng tạo. Như Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 22/02/2022 về phát triển công nghiệp văn hóa giai đoạn 2021-2025, định hướng đến 2030, cùng với kế hoạch thực hiện sáng kiến tham gia mạng lưới UNESCO đến năm 2025 và các chính sách hỗ trợ nghệ sĩ, câu lạc bộ sáng tạo… đều thể hiện quyết tâm của chính quyền trong xây dựng hệ sinh thái sáng tạo bền vững.

Tuy nhiên, bên cạnh những tiềm năng rõ rệt, Hà Nội cũng phải đối mặt với nhiều thách thức đan xen, cần có giải pháp mang tính chiến lược:

  1. Kết nối hệ sinh thái còn lỏng lẻo: Mạng lưới không gian sáng tạo, mặc dù phát triển nhanh chóng, nhưng sự liên kết giữa các không gian, tổ chức sáng tạo, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý vẫn chưa thực sự sâu sắc. Nhiều hoạt động sáng tạo diễn ra một cách tự phát, thiếu hệ thống hỗ trợ và thị trường rõ ràng, khiến các sáng kiến gặp khó khăn trong việc chuyển đổi sáng tạo thành giá trị kinh tế bền vững.
  2. Thách thức đô thị hóa và áp lực cơ sở hạ tầng: Quy mô dân số gia tăng nhanh và áp lực phát triển không gian đô thị dẫn đến vấn đề thiếu không gian sáng tạo ổn định, bị cạnh tranh bởi các dự án thương mại – bất động sản. Điều này đặt ra yêu cầu thiết kế lại các khu vực đô thị sao cho vừa bảo tồn di sản, vừa tạo ra các không gian linh hoạt, đủ điều kiện để nuôi dưỡng hoạt động sáng tạo.
  3. Cân bằng giữa truyền thống và hiện đại: Là một đô thị ngàn năm văn hiến, Hà Nội đối mặt với thách thức làm thế nào giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống trong khi tiếp nhận các xu hướng sáng tạo toàn cầu. Hà Nội sẽ phát huy cái gì và phát huy như thế nào các lợi thế văn hóa khi đã gia nhập mạng lưới thành phố sáng tạo – Việc này đòi hỏi một chiến lược rõ ràng trong việc định vị bản sắc sáng tạo địa phương.
  4. Áp lực cạnh tranh trong khu vực và quốc tế: Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, nhiều đô thị khác trong khu vực châu Á như Seoul, Singapore, Bangkok đã sớm xây dựng các hệ sinh thái sáng tạo mạnh mẽ, với chính sách hấp dẫn cho nhân lực chất lượng cao và doanh nghiệp sáng tạo. Hà Nội cần những bước đi mang tính đột phá để không bị tụt hậu trong cuộc cạnh tranh thu hút vốn, nhân lực và thị trường sáng tạo trong khu vực.

Trong tổng thể, Hà Nội có đầy đủ nền tảng, nguồn lực và lợi thế để phát triển kinh tế sáng tạo, nhưng để chuyển tiềm năng thành sức mạnh cạnh tranh bền vững, thành phố cần vượt qua những thách thức mang tính cấu trúc, thiết lập các cơ chế liên ngành và tạo điều kiện thuận lợi cho mọi thành phần tham gia hệ sinh thái sáng tạo – từ cộng đồng đến doanh nghiệp, từ học thuật đến quản lý chính sách.

3. Kiến tạo hệ sinh thái kinh tế sáng tạo Hà Nội: Từ thể chế đến thiết kế không gian

Để Hà Nội thực sự trở thành một đô thị sáng tạo theo đúng nghĩa, điều cần thiết không chỉ là tôn vinh những giá trị văn hóa hay khuyến khích một vài hoạt động nghệ thuật, mà là xây dựng một hệ sinh thái sáng tạo hoàn chỉnh, trong đó thể chế, không gian kiến trúc – Đô thị, nguồn nhân lực và hạ tầng số vận hành hài hòa, hỗ trợ lẫn nhau. Ở nhiều quốc gia, kinh tế sáng tạo chỉ có thể cất cánh khi có một môi trường thể chế cởi mở, linh hoạt, khuyến khích thử nghiệm, tôn trọng tự do sáng tạo và bảo vệ chắc chắn quyền sở hữu trí tuệ. Các nghị quyết của Đảng như 57 về khoa học – Công nghệ và đổi mới sáng tạo, 59 về hội nhập quốc tế, 66 về hoàn thiện Nhà nước pháp quyền, hay 68 về phát triển kinh tế tư nhân, cùng với Luật Thủ đô (sửa đổi) đã từng bước tạo ra khung chính sách nền tảng để sáng tạo trở thành một động lực phát triển thực sự. Đặt trong bối cảnh đó, Hà Nội cần coi việc xây dựng thể chế cho kinh tế sáng tạo không chỉ là việc ban hành một vài chính sách ưu đãi, mà là tạo ra một hệ sinh thái chính sách mới, trong đó có cơ chế thử nghiệm (sandbox) cho các mô hình sáng tạo đô thị, cơ chế tài chính đặc thù cho doanh nghiệp sáng tạo, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ mạnh mẽ hơn, và sự phối hợp liên ngành giữa Văn hóa – Kiến trúc – Quy hoạch – Công nghệ – Giáo dục. Một môi trường thể chế minh bạch, thuận lợi và thân thiện với sáng tạo chính là lời cam kết mạnh mẽ nhất của thành phố với cộng đồng sáng tạo.

Tuy nhiên, chỉ có thể chế thôi chưa đủ. Không gian kiến trúc và quy hoạch đô thị đóng vai trò như “xương sống” của hệ sinh thái sáng tạo. Trên thế giới, các thành phố sáng tạo đều chú trọng tới việc thiết kế những không gian mở, đa chức năng, nơi con người có thể gặp gỡ, trao đổi, thử nghiệm và trình diễn ý tưởng. Với Hà Nội, điều này càng trở nên quan trọng khi thành phố sở hữu một lớp trầm tích di sản vô cùng phong phú. Việc tái sinh các không gian cũ – như nhà máy, kho bãi, khu công nghiệp đã dừng hoạt động – thành các trung tâm nghệ thuật, hub sáng tạo, studio thiết kế, không gian trình diễn… sẽ giúp hình thành các “cụm sáng tạo đô thị” liên kết chặt chẽ với khu dân cư, trường đại học, viện nghiên cứu, hệ thống giao thông và không gian công cộng. Cùng với đó, những khu vực di sản như khu phố cổ, các làng nghề, khu vực quanh các hồ và trục sông nội đô có thể trở thành không gian trải nghiệm sáng tạo, nơi bản sắc truyền thống và ý tưởng thiết kế đương đại gặp nhau, tạo ra giá trị kinh tế mới mà vẫn bảo toàn chiều sâu văn hóa.

Thiết kế không gian sáng tạo vì thế không chỉ là câu chuyện của quy hoạch hay kiến trúc, mà là thiết kế một trải nghiệm đô thị mới: thân thiện, cởi mở, khuyến khích tương tác và cho phép cộng đồng tham gia. Những tuyến phố đi bộ, quảng trường công cộng, khu vực ven sông, công viên sáng tạo, hay các “không gian tạm thời” cho nghệ sĩ và nhà thiết kế thử nghiệm ý tưởng sẽ giúp Hà Nội trở thành một “phòng thí nghiệm sống” của sáng tạo. Cùng với không gian vật chất là không gian số, bao gồm dữ liệu mở đô thị, nền tảng số hỗ trợ sáng tạo, các thư viện số di sản, sàn giao dịch trực tuyến cho sản phẩm sáng tạo… để cộng đồng sáng tạo có thể tiếp cận nguồn lực tri thức một cách bình đẳng và hiệu quả.

Yếu tố quyết định cuối cùng vẫn là con người. Không có một hệ sinh thái sáng tạo nào tồn tại nếu thiếu vắng một cộng đồng sáng tạo năng động, được trang bị tri thức liên ngành và có khả năng học tập suốt đời. Hà Nội – với lợi thế là trung tâm giáo dục, khoa học lớn nhất cả nước – hoàn toàn có thể tiên phong trong việc thúc đẩy giáo dục sáng tạo, kết nối chặt chẽ giữa nhà trường, viện nghiên cứu, doanh nghiệp sáng tạo và cộng đồng. Những chương trình đào tạo kết hợp giữa thiết kế, công nghệ, quản trị sáng tạo, kinh tế văn hóa; những dự án studio – thực hành sáng tạo cho sinh viên; những chương trình trao đổi nhân lực sáng tạo quốc tế… sẽ giúp hình thành một thế hệ mới các nhà thiết kế, kiến trúc sư, nghệ sĩ, kỹ sư sáng tạo, nhà sản xuất nội dung số – những người thực sự đóng vai trò “chủ thể” của nền kinh tế sáng tạo.

Trong việc xây dựng hệ sinh thái sáng tạo ở Hà Nội: Sáng tạo phải trở thành mạch nguồn, đổi mới phải trở thành phương pháp vận hành, và liên kết – giữa Nhà nước, doanh nghiệp, cộng đồng sáng tạo và xã hội – Phải trở thành động lực phát triển. Khi thể chế tiên phong, không gian kiến trúc – đô thị được thiết kế cho sáng tạo, và con người được trao quyền, đào tạo và truyền cảm hứng, Hà Nội không chỉ là một Thành phố sáng tạo của UNESCO trên danh nghĩa, mà sẽ trở thành một trong những trung tâm sáng tạo năng động của khu vực, nơi văn hóa, thiết kế, công nghệ và kinh tế tri thức hòa quyện để tạo nên những giá trị mới – cả về kinh tế lẫn bản sắc đô thị.

Kết luận

Nhìn lại hành trình tư duy về kinh tế sáng tạo trên thế giới cũng như bối cảnh phát triển mới của đất nước, có thể thấy rằng Hà Nội đang đứng trước một cơ hội lịch sử: Chuyển mình từ một đô thị giàu truyền thống văn hóa sang một đô thị sáng tạo – nơi văn hóa, khoa học – công nghệ, thiết kế và kinh tế tri thức hòa quyện thành nguồn lực phát triển bền vững. Danh hiệu Thành phố Sáng tạo của UNESCO, cùng định hướng chiến lược từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV và Đại hội Đảng bộ Thành phố nhiệm kỳ 2025-2030, đã mở ra một “khung chuẩn” mới để Hà Nội tự tin bước vào kỷ nguyên phát triển dựa trên sức mạnh mềm của văn hóa và năng lực sáng tạo của con người Việt Nam.

Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành sức mạnh hiện thực, kinh tế sáng tạo của Hà Nội phải được tiếp cận như một hệ sinh thái hoàn chỉnh chứ không chỉ là tập hợp các hoạt động rời rạc. Hệ sinh thái đó chỉ có thể bền vững khi bốn trụ cột cùng song hành: Thể chế tiên phong, không gian kiến trúc – đô thị nuôi dưỡng sáng tạo, nguồn nhân lực sáng tạo chất lượng cao và hạ tầng số – công nghệ hiện đại. Đây cũng là cách để tinh thần của các nghị quyết 57, 59, 66, 68 và Luật Thủ đô (sửa đổi) đi vào đời sống một cách cụ thể, thiết thực và có chiều sâu.

Trong hành trình này, vai trò “nhạc trưởng” của chính quyền đô thị là hết sức quan trọng, nhưng thành công cuối cùng sẽ phụ thuộc vào mức độ tham gia của xã hội và cộng đồng sáng tạo. Khi doanh nghiệp văn hóa, nghệ sĩ, nhà thiết kế, kiến trúc sư, nhà khoa học, trường đại học và người dân đều cảm nhận được rằng Hà Nội là một “mảnh đất lành cho sáng tạo”, khi họ được trao quyền, được thử nghiệm, được bảo vệ và được tôn vinh, thì lúc đó, kinh tế sáng tạo sẽ thực sự trở thành động lực phát triển của Thủ đô.

Nhắc lại lời Tổng Bí thư Tô Lâm, ông đã nhấn mạnh rằng “Trong thời đại số, sáng tạo là mạch chủ, đổi mới là phương thức, liên kết là động lực” – Thông điệp ấy cũng chính là lời nhắc nhở rằng: Không có sáng tạo nếu thiếu khát vọng! Không có đổi mới nếu thiếu dấn thân! Và không có phát triển nếu thiếu sự chung tay của toàn xã hội. Với tầm nhìn chiến lược, bản lĩnh đổi mới và quyết tâm hành động, Hà Nội hoàn toàn có thể vươn lên trở thành một trong những trung tâm sáng tạo năng động của khu vực, đồng thời vẫn giữ trọn bản sắc của một Thủ đô “Văn hiến – Văn minh – Hiện đại – Sáng tạo và đáng sống”. Khi đó, kinh tế sáng tạo không chỉ là một mô hình phát triển, mà còn là con đường để Hà Nội khẳng định vị thế, lan tỏa giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới, và góp phần hiện thực hóa khát vọng về một đất nước phát triển phồn vinh, hạnh phúc trong kỷ nguyên mới.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn
Ủy viên chuyên trách, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 01-2026)

Ghi chú

1. Nguồn:https://unctad.org/news/creative-economy-offers-countries-path-development-says-new-unctad-report
2. Nguồn:https://unctad.org/news/creative-economy-offers-countries-path-development-says-new-unctad-report
3. Nguồn:https://unctad.org/news/creative-economy-offers-countries-path-development-says-new-unctad-report
4. Nguồn: https://www.mdpi.com/2071-1050/15/14/10778
5. Nguồn:https://thanglong.chinhphu.vn/ha-noi-kien-tao-tuong-lai-do-thi-sang-tao-103251206134711573.htm
6. Phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống ngành Văn hoá
7. Phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống ngành Văn hoá
8. Nguồn: https://thanglong.chinhphu.vn/ha-noi-kien-tao-tuong-lai-do-thi-sang-tao-103251206134711573.htm



Nguồn

Post Views: 56