Lao động xuất khẩu tích lũy mua nhà tại Nhật, Hàn

Năm 2026 đánh dấu tròn 5 năm gia đình anh Nguyễn Văn Sắc có nhà ở quận Ikuno, thành phố Osaka, Nhật Bản. “Nếu nghĩ về 17 năm trước, khi bắt đầu là một thực tập sinh, tôi không bao giờ nghĩ sẽ mua được nhà ở Nhật”, người đàn ông 38 tuổi, quê Hà Nội, nhớ lại.

Anh Sắc có trình độ cao đẳng, sang Nhật lần đầu năm 2009 theo diện thực tập sinh. Khi đó, chi phí đi khoảng 3.000 USD, cộng thêm 6.000 USD tiền đặt cọc chống trốn. Với một gia đình đông con, làm nông, đó là số tiền khá lớn nên mục tiêu hàng đầu của anh khi đó là “đi làm vài năm, tích lũy rồi về”.

Hết hợp đồng ba năm, anh trở về Việt Nam làm trưởng phòng cho một doanh nghiệp Nhật. Một năm sau, người chủ cũ liên lạc, mời anh quay lại Nhật theo visa công tác, rồi chuyển sang visa kỹ sư, tức thuộc nhóm lao động có tay nghề.

Cuộc sống thay đổi rõ rệt khi vợ con anh sang Nhật năm 2018 theo diện đoàn tụ. Lúc này, anh đã lên quản lý xưởng, thu nhập cải thiện hơn trước. Tuy nhiên, việc thuê nhà khiến gia đình nhiều lần căng thẳng, đặc biệt khi vợ chồng anh đón con thứ hai.

“Con nhỏ chạy nhảy làm ồn nên hàng xóm ở tầng dưới báo cảnh sát”, anh nói, thêm rằng đó cũng là lúc khao khát có được nhà riêng của vợ chồng anh “trỗi dậy mãnh liệt”.

Cơ duyên đến năm 2021, khi tan làm sớm đón con, anh bắt gặp căn nhà rao bán giá 18 triệu yen (khoảng 3,9 tỷ đồng). Nhà ba tầng một tum, đất gần 50 m², tầng trệt làm chỗ đậu xe – hiếm ở trung tâm Osaka – lại gần các trường mầm non, tiểu học và trung học.

“Lần đầu thấy căn nhà, vợ chồng tôi rất thích nhưng chưa dám hỏi mua”, anh Sắc kể. Gần ba tháng sau quay lại, thấy biển rao vẫn treo, anh đánh liều liên hệ. Chủ nhà là người kinh doanh xây dựng, giàn giáo, ảnh hưởng Covid-19, doanh nghiệp đứng trước nguy cơ phá sản nên cần bán gấp. Tuy vậy, thời điểm kinh tế khó khăn khiến nhiều người e ngại xuống tiền.

Vì quá thích căn nhà, anh đề nghị môi giới trao đổi với chủ nhà giảm giá, đổi lại anh sẽ mua bằng tiền mặt, không vay ngân hàng. Chủ nhà đồng ý, giảm còn 16 triệu yen. Vợ chồng anh gom toàn bộ khoản để dành được 11 triệu, vay thêm 5 triệu từ người thân để hoàn thành giấc mơ có nhà sau hơn 10 năm sang Nhật.

Vay 5 triệu yen (khoảng 1,3 tỷ đồng), vợ chồng anh mất hơn một năm để trả hết. Sau hơn 5 năm sở hữu nhà, anh Sắc cho rằng việc mua nhà không chỉ là có tài sản mà còn tạo cảm giác “an cư lạc nghiệp”, thêm động lực gắn bó công việc và phấn đấu để được cấp visa vĩnh trú cho phép sinh sống lâu dài tại Nhật.

Tương tự, sau hơn 10 năm đi lao động ở Hàn Quốc, vợ chồng anh Ngô Văn Hiền, quê Đồng Tháp, cũng mua được căn hộ rộng 56 m2 tại Gimpo-si, tỉnh Gyeonggi-do, cách nơi làm việc của anh khoảng 10 phút lái xe.

Năm 2012, anh Hiền sang Hàn Quốc theo diện lao động phổ thông visa E9, làm công nhân trong một nhà máy cơ khí. Ban đầu, hợp đồng kéo dài ba năm, nhưng nhờ chăm chỉ, anh được công ty giữ lại và tái ký hợp đồng liên tục. Đến năm 2022, anh được cấp visa E7, tức lao động có tay nghề cao. Trong khoảng thời gian này, anh về nước cưới vợ. Vợ anh, chị Thanh Lan, có bằng đại học, quyết định sang Hàn Quốc cùng chồng theo diện du học.

“Vợ là người thúc đẩy chúng tôi mua nhà thay vì tiếp tục thuê”, anh Hiền nói. Ở Hàn Quốc, người thuê có thể đặt cọc khoản tiền tương đương giá trị căn hộ, không phải trả tiền thuê và được hoàn lại khi rời đi. Tuy nhiên, chị Lan cho rằng hình thức này kém hiệu quả về lâu dài do lạm phát, còn thuê theo tháng thì chi phí gần bằng trả góp mua nhà.

Năm 2023, sau khoảng ba tháng tìm hiểu pháp lý, tài chính và khu vực sinh sống, vợ chồng anh quyết định mua căn hộ rộng 56 m2 tại Gimpo-si. Căn hộ có giá khoảng 2,8 tỷ đồng, anh vay ngân hàng gần 2 tỷ đồng, lãi suất khoảng 4% mỗi năm, thời hạn vay dài nên áp lực trả nợ không quá lớn.

“Có nhà, cuộc sống ổn định. Bố mẹ hai bên yên tâm và có thể sang thăm cháu”, anh Hiền nói.

Theo ông Nguyễn Như Tuấn, Phó phòng Thị trường châu Á – châu Phi (Cục Quản lý lao động ngoài nước, Bộ Nội vụ), việc đi xuất khẩu lao động rồi tích lũy mua nhà như trường hợp anh Sắc, anh Hiền không còn hiếm và sẽ dần phổ biến, đặc biệt trong nhóm lao động có tay nghề. Nguyên nhân đến từ sự thay đổi chính sách của các nước tiếp nhận và nhu cầu ổn định cuộc sống của người lao động sau thời gian dài làm việc.

Tại Nhật Bản, lao động có trình độ, tiếng thông thạo, đạo đức tốt được cấp visa kỹ sư, lập gia đình và có xu hướng ở lại lâu dài. Ở Hàn Quốc, nhóm muốn định cư chủ yếu là lao động diện visa E7 – lao động kỹ thuật, chuyên môn.

“Động lực ở lại không chỉ là thu nhập mà còn đến từ việc người lao động đã quen với môi trường sống ổn định, phúc lợi xã hội và giáo dục”, ông Tuấn đánh giá.

Tương tự, anh Phan Việt Anh, tác giả sách “Tôi đi Nhật”, cho rằng khoảng 5–7 năm trở lại đây, nhu cầu mua nhà của người Việt tăng rõ rệt, song không dành cho tất cả. Nhóm có nhu cầu thực sự là những người đã xác định ở lại lâu dài: visa kỹ sư, tay nghề cao hoặc đang trên lộ trình xin vĩnh trú. Giá nhà ở nhiều khu vực ngoài trung tâm, cùng chính sách vay dài hạn, lãi suất thấp, khiến việc mua nhà khả thi hơn so với trước.

Tuy nhiên, theo anh Việt Anh, rủi ro lớn nhất nằm ở visa. Sở hữu nhà không đồng nghĩa với quyền cư trú. Nếu rớt tư cách lưu trú, người mua vẫn có thể không được nhập cảnh để ở trong chính ngôi nhà của mình. Do đó, lao động xuất khẩu chỉ nên mua nhà khi công việc và visa ổn định, đồng thời có phương án dự phòng nếu chính sách thay đổi.

“Nhiều người quá hào hứng vì thấy nhà rẻ, vay dễ, nhưng quên mất rằng visa mới là ‘chiếc vé’ quyết định. Không chắc visa thì không nên xuống tiền”, anh nói.

Trong khi đó, ông Nguyễn Thế Đại, Phó tổng giám đốc Công ty cổ phần xuất khẩu lao động và dịch vụ thương mại Biển Đông (Estrala), cho biết thiếu hụt lao động nghiêm trọng, Nhật Bản mở thêm các diện visa như lao động đặc định, cho phép người lao động ở lại sau khi kết thúc 5 năm thực tập. Khi đã quen việc, thu nhập ổn định, nhiều người không muốn về nước như định hướng ban đầu.

Điều này giúp người lao động có cơ hội ổn định cuộc sống, nhưng mặt khác khiến Việt Nam mất dần nguồn nhân lực đã được đào tạo. “Xu hướng ở lại là thực tế không thể phủ nhận, nhưng về lâu dài cần có đánh giá toàn diện để tránh thiếu hụt nhân lực trong nước”, ông Đại nói.

Lê Tuyết