Tạo hình sóng nước trước chợ Bến Thành để ‘kết nối lịch sử đô thị’

Sau gần hai tuần thi công, khu vực chợ Bến Thành, phường Bến Thành (quận 1 cũ), khoác lên diện mạo mới với phần tường ngoài được làm sạch, mái chợ sơn đỏ rực, vỉa hè và vạch kẻ đường được chỉnh trang đồng bộ. Điểm nhấn là quảng trường phía trước chợ được sơn các mảng họa tiết lớn hình sóng nước với nhiều gam màu, tạo hình ảnh mới lạ tại một trong những địa điểm biểu tượng của TP HCM.

Chợ Bến Thành được xây dựng từ năm 1912, có tổng diện tích hơn 13.000 m2, bao quanh bởi các trục đường Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Lê Thánh Tôn và Công trường Quách Thị Trang. Đây là một trong 7 địa điểm ở trung tâm thành phố đang được chỉnh trang để tạo diện mạo khang trang, sạch đẹp đón Tết Bính Ngọ 2026. Kinh phí thực hiện từ nguồn xã hội hóa, do Công ty cổ phần Đầu tư và Kinh doanh nhà Khang Điền tài trợ.

Theo đại diện đơn vị tài trợ, ý tưởng sử dụng họa tiết sóng nước xuất phát từ đặc trưng văn hóa – lịch sử vùng Nam Bộ, gắn liền với hệ thống kênh rạch. Riêng khu vực Bến Thành, khu chợ xưa từng nằm bên bờ sông Bến Nghé, sau đó mới dời về vị trí hiện nay nhưng vẫn giữ tên gọi cũ. Việc đưa hình ảnh sóng nước vào quảng trường trước chợ nhằm tạo điểm nhấn cảnh quan, đồng thời kết nối yếu tố lịch sử với không gian đô thị hiện đại.

Tuy vậy, cách phối màu tại khu vực này đang nhận nhiều ý kiến trái chiều. Một số người cho rằng các mảng họa tiết lớn với gam xanh chủ đạo, đặt cạnh phần mái chợ sơn đỏ rực tạo độ tương phản mạnh, khiến tổng thể cảnh quan chưa hài hòa. “Hai màu này đối chọi nhau, gây rối mắt”, Lê Oanh, 25 tuổi, nhân viên văn phòng, nói.

Ở chiều ngược lại, nhiều ý kiến ủng hộ cho rằng sự nổi bật mang lại hình ảnh mới lạ, giúp không gian trung tâm trở nên sinh động hơn. Dịp Tết, khu vực này sẽ diễn ra nhiều lễ hội, sự kiện đông người với màu sắc rực rỡ, nên các gam màu nổi được đánh giá là phù hợp với không khí chung. Ngoài ra, việc chỉnh trang dự kiến còn tiếp tục bổ sung tiểu cảnh, hạng mục trang trí để hoàn thiện tổng thể không gian trong thời gian tới.

TS Nguyễn Hữu Nguyên, Hội Quy hoạch phát triển đô thị TP HCM, cho rằng chợ Bến Thành và quảng trường phía trước không chỉ là không gian công cộng, mà còn là ký ức đô thị gắn với đời sống văn hóa, thương mại và lịch sử đấu tranh của người dân Sài Gòn.

Xét tổng thể ý tưởng và thông điệp thiết kế, ông nhận định việc chỉnh trang lần này cơ bản vẫn thể hiện sự tôn trọng các giá trị văn hóa, đồng thời tìm cách duy trì mạch liên kết giữa lịch sử và diện mạo đô thị hiện đại. Tuy nhiên, theo cảm nhận thẩm mỹ mang tính cá nhân, phụ thuộc vào góc nhìn và trải nghiệm của mỗi người.

Theo chuyên gia này, với các dự án cải tạo không gian có giá trị biểu tượng tương tự, cơ quan chức năng nên tổ chức tham vấn rộng rãi các chuyên gia lịch sử, mỹ thuật và lấy ý kiến cộng đồng dân cư để lựa chọn phương án phù hợp, tạo sự đồng thuận cao hơn.

Theo các tài liệu lịch sử, chợ Bến Thành có từ trước khi người Pháp xâm chiếm Gia Định, ban đầu nằm bên bờ sông Bến Nghé, cạnh một bến sông gần thành Gia Định (khi đó là thành Quy, còn gọi là thành Bát Quái). Khu bến này phục vụ hành khách vãng lai và quân nhân vào thành, từ đó hình thành tên gọi Bến Thành. Chợ thời kỳ đầu được xây bằng gạch, sườn gỗ, lợp tranh.

Năm 1859, khi người Pháp đánh chiếm thành Gia Định, chợ Bến Thành cùng nhiều công trình khác bị thiêu cháy. Một năm sau, chợ được xây dựng lại tại khu vực cũ và dần trở nên sầm uất. Sau 4 thập kỷ, công trình xuống cấp, người Pháp quyết định xây chợ mới tại khu ao Bồ Rệt (Marais Boresse), một vùng đầm lầy ẩm thấp, cũng chính là vị trí chợ Bến Thành ngày nay.

Công trình do hãng thầu Brossard et Maupin xây dựng từ năm 1912 đến 1914, kết cấu khung bêtông, lợp ngói, sau đó được nâng cấp, sửa chữa nhiều lần. Quảng trường phía trước chợ cũng được hình thành trong giai đoạn này.

Trải qua hơn 112 năm, chợ Bến Thành gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của Sài Gòn – TP HCM. Nơi đây kinh doanh chủ yếu các mặt hàng quần áo, vải sợi, giày dép, thời trang, thủ công mỹ nghệ. Không chỉ là công trình biểu tượng, khu vực này còn có ga ngầm metro, thu hút đông người dân và du khách mỗi ngày.

Giang Anh