Kỳ vọng hồi sinh nhờ dòng vốn Trung Quốc
Ferrol, thành phố cảng ở vùng tây bắc Tây Ban Nha, từ lâu gắn liền với vai trò phòng thủ của đất nước. Thế kỷ 18, Hải quân Tây Ban Nha xây dựng tại đây một căn cứ quân sự và xưởng đóng tàu gần như bất khả xâm phạm, đưa Ferrol bước vào thời kỳ thịnh vượng. Các kỹ sư hải quân quy hoạch những con phố thanh lịch với các tòa nhà có ban công kính, nét kiến trúc hiếm thấy ở những thành phố lân cận.
Tuy nhiên, nhiều thập kỷ suy thoái công nghiệp, thất nghiệp và suy giảm dân số đã khiến thành phố mất dần sức sống. Giờ đây, Ferrol đặt kỳ vọng vào dòng vốn Trung Quốc để tìm kiếm cơ hội phục hồi kinh tế.
Tháng 6 năm nay, SAIC Motor, một trong những nhà sản xuất xe điện lớn nhất Trung Quốc, chọn một cảng gần Ferrol làm địa điểm xây dựng nhà máy quy mô lớn, dự kiến tạo ra hơn 1.000 việc làm. Dự án nhận được sự ủng hộ rộng rãi của người dân địa phương.
Sự đón nhận này phản ánh đồng thuận tương đối lớn tại Tây Ban Nha về nhu cầu thu hút đầu tư Trung Quốc, bất chấp những tranh luận chính trị trong nước. Chính phủ cánh tả của Thủ tướng Pedro Sánchez dự kiến phê duyệt khoản đầu tư trước cuộc bầu cử ngày 29/11. Ngay cả khi việc này không diễn ra, một chính phủ bảo thủ mới cũng được cho là sẽ chấp thuận dự án.
Ferrol thu hút sự chú ý nhờ sự đón tiếp nồng nhiệt dành cho dòng vốn đầu tư từ Trung Quốc. Ảnh: NYT
Không chỉ Ferrol, nhiều địa phương Tây Ban Nha đang thu hút doanh nghiệp Trung Quốc trong các lĩnh vực phù hợp với định hướng phát triển công nghệ xanh, từ sản xuất pin, tấm pin mặt trời đến năng lượng tái tạo. Trong năm qua, đầu tư của Trung Quốc vào lĩnh vực xe điện tại Tây Ban Nha tăng nhanh hơn so với tại các quốc gia châu Âu khác.
Với Ferrol, nhà máy mới mang ý nghĩa vượt ra ngoài câu chuyện tạo việc làm. Trong nhiều thập kỷ, Hải quân Tây Ban Nha đã chuyển một phần hạm đội về phía nam, trong khi cạnh tranh từ các doanh nghiệp châu Á làm suy yếu ngành đóng tàu địa phương. Hệ quả là việc làm mất đi, dân số giảm mạnh và nhiều cửa hàng phải đóng cửa.
“Vậy thì sao nếu các công ty Trung Quốc đến xây nhà máy? Nó tạo ra cơ hội việc làm cho mọi người”, bà Rossi Vázquez, 68 tuổi, nói với NYT khi đi ngang qua một cửa hàng đã đóng cửa. Hàng chục cửa hàng như vậy xuất hiện trong khu vực.
Alfredo Martín García, nhà sử học tại Đại học León, người nghiên cứu về Ferrol và sinh ra tại thành phố này, nhận định khoản đầu tư sẽ tạo ra “một sự chuyển đổi cơ bản về bản sắc của thành phố”, đồng thời “thay đổi quỹ đạo lịch sử của Ferrol trong 300 năm qua”.
Những người ủng hộ dự án cũng kỳ vọng nhà máy sẽ giúp ngành công nghiệp ô tô Tây Ban Nha thích ứng với quá trình chuyển đổi sang xe điện.
Tây Ban Nha không có thương hiệu ô tô nội địa hàng đầu đủ sức cạnh tranh quốc tế, nhưng từ lâu đã sản xuất xe chạy xăng cho các hãng nước ngoài, chủ yếu đến từ châu Âu và Mỹ. Ngành công nghiệp ô tô đóng góp khoảng 10% GDP, gần tương đương ngành du lịch. Tây Ban Nha cũng là nước xuất khẩu ô tô lớn thứ hai châu Âu, sau Đức.
Trước nguy cơ ngành công nghiệp truyền thống bị thay thế bởi xe điện, giới chức Tây Ban Nha hy vọng việc doanh nghiệp Trung Quốc xây dựng nhà máy trong nước sẽ giúp công nhân địa phương tiếp thu kiến thức kỹ thuật, đồng thời tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng sản xuất xanh đang phát triển tại châu Âu.
Lo ngại về công nghệ và an ninh
Tuy nhiên, một số người lo ngại các doanh nghiệp Trung Quốc có thể giữ lại những công nghệ cốt lõi, khiến công nhân Tây Ban Nha không được tiếp cận đầy đủ kiến thức cần thiết. Trong kịch bản đó, Tây Ban Nha có nguy cơ chỉ trở thành nơi lắp ráp sản phẩm thay vì làm chủ công nghệ.
Nỗi lo càng lớn khi thâm hụt thương mại của Tây Ban Nha với Trung Quốc đã lên mức cao kỷ lục, tăng gấp đôi trong sáu năm qua. Một số người lo ngại Ferrol cuối cùng chỉ trở thành cơ sở lắp ráp hoặc kho chứa ô tô Trung Quốc, giúp doanh nghiệp nước này né tránh mức thuế cao mà châu Âu áp lên hàng nhập khẩu từ Trung Quốc.
Cựu Đại sứ Tây Ban Nha tại Trung Quốc Rafael Dezcallar cho biết ông đã nhấn mạnh với các quan chức chính phủ rằng dự án của SAIC phải gắn với việc chuyển giao công nghệ. Theo ông, Tây Ban Nha không thể để mình trở thành một cơ sở lắp ráp đơn thuần cho doanh nghiệp Trung Quốc.
Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez đã đến thăm trụ sở của Xiaomi tại Bắc Kinh. Ảnh: NYT
Ông cũng cho rằng Tây Ban Nha khác Hungary, một trong những điểm đến ưa thích lâu nay của dòng vốn Trung Quốc tại châu Âu. Madrid có chung mục tiêu và lợi ích với Liên minh châu Âu (EU), đồng thời sẵn sàng chỉ trích tình trạng mất cân bằng thương mại thiếu công bằng và những vi phạm nhân quyền của Trung Quốc.
Dù vậy, ông nhấn mạnh Tây Ban Nha không phải trường hợp cá biệt, bởi nhiều nước châu Âu cũng đang tìm cách thúc đẩy kinh tế thông qua đầu tư Trung Quốc.
Bên cạnh cơ hội kinh tế, dự án tại Ferrol làm dấy lên những câu hỏi về an ninh quốc gia và mức độ phụ thuộc vào Trung Quốc.
Mùa hè năm nay, truyền thông Tây Ban Nha đưa tin các cơ quan an ninh nước này lo ngại Trung Quốc có thể sử dụng nhà máy để do thám. Tháng 8, nhật báo El País cho biết Bộ Quốc phòng Tây Ban Nha đã bày tỏ quan ngại rằng các cơ quan tình báo Trung Quốc có thể giám sát những căn cứ hải quân tại Ferrol, nơi neo đậu các tàu chiến được trang bị hệ thống đánh chặn tên lửa do Mỹ sản xuất.
Alfonso Rueda, lãnh đạo đảng bảo thủ tại vùng Galicia, nơi Ferrol tọa lạc, cho biết ông bất ngờ trước những thông tin liên quan đến lo ngại của Bộ Quốc phòng. Văn phòng của ông sau đó thông báo rằng Bộ Quốc phòng đã cho biết báo cáo đánh giá về nhà máy ô tô sẽ có kết quả “tích cực”. Bộ Quốc phòng Tây Ban Nha và SAIC Motor đều từ chối bình luận.
Một số nhân vật địa phương, trong đó có thị trưởng Ferrol, cho rằng thông tin trên có thể xuất phát từ sự rò rỉ của các thành phố cảng lân cận vốn ghen tị với Ferrol. Phần lớn người dân địa phương dường như không quan tâm đến những lo ngại này.
Dù vậy, vấn đề không chỉ nằm ở nguy cơ do thám. Khi sự hiện diện của Trung Quốc mở rộng tại Tây Ban Nha, đặc biệt ở những khu vực có ý nghĩa quân sự, Madrid còn phải cân nhắc nguy cơ phụ thuộc quá mức vào chuỗi cung ứng, nguyên vật liệu và công nghệ Trung Quốc. Các doanh nghiệp trong nước cũng có thể dễ bị tổn thương hơn trước sức ép cạnh tranh.
Những lo ngại tương tự đã khiến các cường quốc châu Âu, trong đó có Đức, nâng cao tiêu chuẩn đối với doanh nghiệp Trung Quốc muốn xây dựng nhà máy trên lãnh thổ của họ.
Trong khi những tranh luận về an ninh và công nghệ tiếp tục, người dân Ferrol vẫn đặt hy vọng vào dự án. Cha Pedro Rodriguez Paz, 77 tuổi, mong nhà máy giúp thành phố trở lại “thời kỳ hoàng kim”, với đông đảo công nhân và nhiều công trình mới.
“Điều quan trọng là việc làm và tiền bạc. Vấn đề là cứu lấy thành phố của chúng ta”, bà Maria José Valle Levas, 43 tuổi, nói tại hiệu sách của mình. “Mọi người ở đây đều muốn nhà máy này đến đây.”