‘Văn hóa là một trong các trụ cột phát triển quốc gia’

Sáng 25/2, Bộ Chính trị, Ban Bí thư tổ chức hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam. Tổng Bí thư Tô Lâm, Chủ tịch nước Lương Cường, Thủ tướng Phạm Minh Chính, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú dự hội nghị tại hội trường Diên Hồng, Nhà Quốc hội; hơn 2 triệu đại biểu tham dự tại các điểm cầu.

Trình bày chuyên đề về những vấn đề mới, cốt lõi của Nghị quyết 80, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết cho biết văn kiện này được chuẩn bị trong bối cảnh đặc biệt. Năm 2025, Đảng đã ban hành 7 nghị quyết đột phá chiến lược trên các lĩnh vực trọng yếu, đồng thời hoàn thiện dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV. Nghị quyết 80 vì thế không đứng riêng lẻ, mà đồng bộ, tương thích với định hướng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Ông nhấn mạnh từ sau Đổi mới, Đảng đã có nhiều nghị quyết về văn hóa, như Nghị quyết 05 năm 1987, Nghị quyết Trung ương 5 khóa 8 năm 1998, Nghị quyết 33 khóa 11 năm 2014. Nghị quyết 80 kế thừa nền tảng đó, nhưng đặt ra yêu cầu cao hơn khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển nhanh và bền vững trong bối cảnh thế giới cạnh tranh gay gắt về giá trị, công nghiệp văn hóa và ảnh hưởng văn hóa.

Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần

Một trong các thay đổi quan trọng nằm ở cách nhìn về vị trí văn hóa. Nếu trước đây văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, thì Nghị quyết 80 khẳng định văn hóa, con người là nền tảng của phát triển và phải thực sự trở thành nền tảng vững chắc của đất nước. Nghị quyết yêu cầu toàn hệ thống chính trị nhận thức đầy đủ vai trò nền tảng, sức mạnh nội sinh của văn hóa, tiếp cận văn hóa như một yếu tố cấu thành trực tiếp năng lực phát triển quốc gia chứ không chỉ là lĩnh vực thuộc đời sống tinh thần.

Trên cơ sở đó, lần đầu tiên văn hóa được xác định là một trong 4 trụ cột phát triển cùng với chính trị, kinh tế, xã hội. Đồng thời, văn hóa còn được đặt ở vai trò hệ điều tiết của phát triển nhanh và bền vững.

Theo ông Trịnh Văn Quyết, đã là trụ cột thì không thể xem nhẹ. Khuynh hướng chỉ chú trọng tăng trưởng kinh tế mà coi nhẹ xây dựng con người, xây dựng môi trường văn hóa sẽ không bảo đảm phát triển bền vững. Văn hóa phải thấm sâu từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại; phải hiện diện trong mọi quy hoạch, kế hoạch, đề án, dự án với tiêu chuẩn cao và tầm nhìn dài hạn.

Lần đầu tiên, Nghị quyết 80 đưa ra khái niệm văn hóa là hệ điều tiết. Văn hóa điều tiết bằng hệ giá trị và chuẩn mực trong mỗi con người, giúp điều hòa quan hệ giữa con người với tự nhiên, xã hội, cộng đồng và chính mình. Trong khi pháp luật điều chỉnh bằng chế tài, văn hóa điều chỉnh từ bên trong, tạo sự hài hòa ở cả tầm vĩ mô và vi mô. Đây được xem là nền tảng để xử lý các mối quan hệ lớn của đất nước mà Văn kiện Đại hội XIII đã đặt ra, bảo đảm không cực đoan, phiến diện trong điều hành.

Văn hóa ngang tầm chính trị, kinh tế

Nghị quyết 80 không chỉ đặt văn hóa ngang hàng mà là ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội. Theo ông Trịnh Văn Quyết, cách đặt vấn đề này cho thấy tầm nhìn mới về vị thế của văn hóa trong việc định vị quốc gia và xây dựng sức mạnh mềm.

Trong bối cảnh cạnh tranh giá trị ngày càng rõ nét, Nghị quyết yêu cầu xây dựng thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người và chủ quyền văn hóa số. Nội hàm thế trận này bao gồm phát huy tối đa giá trị và sức mạnh con người Việt Nam; xử lý hài hòa các quan hệ nội tại của văn hóa; kết hợp xây và chống, truyền thống và hiện đại, dân tộc và quốc tế; tập trung nguồn lực cho dòng chủ lưu là yêu nước, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường, cộng đồng đến không gian số.

Nghị quyết cũng đặt yêu cầu chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hóa, đưa Việt Nam trở thành điểm đến của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và thế giới. Các cơ quan cũng kiên quyết xử lý thông tin xấu độc, phản văn hóa, tin giả, xây dựng sức đề kháng trước tác động lệch chuẩn của văn hóa ngoại lai, nhất là trên nền tảng trực tuyến xuyên biên giới.

Lần đầu tiên, mục tiêu phát triển văn hóa được lượng hóa rõ ràng. Các ngành công nghiệp văn hóa phấn đấu đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% vào năm 2045, hình thành 5-10 thương hiệu quốc gia. Nghị quyết yêu cầu bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa và tăng dần theo yêu cầu thực tiễn. Theo Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, đây là bước đột phá so với thực tế những năm qua khi mức chi chưa đạt 1,8% như quyết định.

Về động lực phát triển, Nghị quyết xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa là một trong 3 đột phá; yêu cầu xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù, ban hành bộ quy tắc ứng xử trên không gian số, làm trong sạch môi trường văn hóa số, hình thành hệ sinh thái văn hóa số. Tư duy quản lý cũng được chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo, phục vụ và quản trị văn hóa hiện đại.

Con người vẫn là trung tâm

Xuyên suốt Nghị quyết là mục tiêu xây dựng con người. Văn kiện nhấn mạnh phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa. Việc triển khai đồng bộ hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam được coi là giải pháp định hướng hành vi xã hội, điều tiết những biểu hiện lệch chuẩn, kết hợp giữa điều tiết bằng văn hóa và điều chỉnh bằng pháp luật.

Để bảo đảm thực hiện, Nghị quyết gắn kết 3 yếu tố then chốt là đầu tư, hoàn thiện hạ tầng văn hóa, nhất là các thiết chế quy mô quốc gia ngang tầm khu vực và quốc tế; huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, tăng đầu tư công theo hướng trọng tâm, trọng điểm và thu hút đầu tư xã hội; xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là đội ngũ lãnh đạo, quản lý, cán bộ cấp chiến lược và mạng lưới chuyên gia trong và ngoài nước.

Kết thúc chuyên đề, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết nhấn mạnh việc tổ chức thực hiện phải được triển khai đồng bộ, giám sát chặt chẽ, phát huy vai trò chủ thể của nhân dân, sự gương mẫu của cán bộ, đảng viên và sự tiên phong của trí thức, văn nghệ sĩ, doanh nhân, lực lượng vũ trang, nhằm đưa văn hóa thực sự trở thành trụ cột phát triển quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Vũ Tuân