Nghệ sĩ Tạ Thị Ánh Hồng: “Nghệ thuật không phải là cuộc đua về đích, mà là hành trình đối thoại với chính mình”

Hội họa tả thực đi tìm cái đẹp trong những gì hiện hữu, đồng thời mở ra những suy tư về con người và đời sống. Gần 40 năm gắn bó với sáng tác, họa sĩ Tạ Thị Ánh Hồng vẫn tiếp tục quan sát cuộc sống qua lăng kính cá nhân.

“Chờ” – tác phẩm đoạt giải Bạc hạng mục “Nghệ sĩ Thành danh” tại UOB Painting of the Year 2026 là một tác phẩm như thế, gợi mở một không gian giàu tính nội tâm và riêng tư hơn với nữ họa sĩ. Không còn là miệt vườn hay những cảnh đời quen thuộc, tác phẩm tái hiện khung cảnh phòng chờ bệnh viện, nơi 7 nhân vật đứng cạnh nhau nhưng mỗi người mang một nỗi lo riêng. Trên nền lụa, nét vẽ vẫn mềm mại, song chính sự nhẹ nhàng ấy lại làm nổi bật bầu không khí tĩnh lặng, căng thẳng của những phút chờ đợi.

Nét màu trầm đầu tiên ở tuổi ngoài 60

Chào chị Tạ Thị Ánh Hồng. Cảm xúc hiện tại của chị như thế nào sau khi đón nhận thêm một giải thưởng mới trong sự nghiệp hội họa?

Tôi cầm chiếc cúp trên tay với niềm hạnh phúc và sự xúc động, nhưng có lẽ lớn hơn cả vẫn là tình yêu sâu đậm dành cho công việc mình đã gắn bó suốt nhiều năm. Tôi trân quý mỗi giải thưởng mình nhận được bởi đó là động lực tiếp thêm ngọn lửa cho đam mê hội họa. 

Nếu phần lớn sáng tác trước đây của chị mang vẻ đẹp trong trẻo, sống động của thiên nhiên, kiến trúc và đời sống miền Tây, thì “Chờ” lại tái hiện không khí trầm lắng, nhiều áp lực của phòng chờ bệnh viện. Sự chuyển dịch trong cảm hứng sáng tác này bắt đầu từ đâu?

Thực ra, “Chờ” là bức tranh tôi vẽ cho chính mình. Năm 2018, tôi được chẩn đoán bị bướu cổ, có nguy cơ phát triển thành ung thư và phải phẫu thuật. May mắn, kết quả không phải là ác tính, nhưng trước ca mổ, tôi đã trải qua cảm giác rất rõ về ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết. 

Lúc đó, gia đình tôi rất lo lắng. Thời điểm tôi nằm trên bàn phẫu thuật bên trong, mọi người chỉ có thể đứng bên ngoài cánh cửa phòng đóng chặt và ngồi chờ một tin tức, một kết quả. Đến năm 2024, tôi bắt gặp khung cảnh ấy trong lần tái khám và đặc biệt chú ý đến một bà cụ mang khăn rằn. Từ hình ảnh đó cùng không gian bệnh viện và những lớp ký ức của riêng mình, tôi hình thành ý tưởng cho tác phẩm và hoàn thành “Chờ” vào năm 2025. 

Nhưng có vẻ như sắc thái trầm buồn hiếm khi xuất hiện trong các sáng tác của chị?

Tôi vẽ rất nhiều phong cảnh, công trình và những không gian của đời sống, nhưng “Chờ” là lần đầu tiên tôi để nỗi buồn hiện diện rõ như vậy trong tranh. Có lẽ từ đây, sắc thái trầm ấy sẽ còn trở lại. Một phần vì dấu ấn giải thưởng. Một phần nữa là mình cũng có tuổi rồi, trải nghiệm nhiều hơn nên cũng muốn bớt màu, bớt đi một chút sự rộn ràng để tranh trầm lại và có nhiều suy tư hơn.

Tác phẩm được thể hiện bằng màu nước trên lụa, một chất liệu vốn gợi cảm giác mềm mại, nhẹ nhàng và mong manh. Khi đặt lên đó một không gian nhiều căng thẳng và bất định, chị đã khai thác sự đối lập ấy như thế nào để tạo nên sắc thái riêng cho tác phẩm?

Tự thân lụa đã có một chút chất thơ cùng sự mong manh. Với “Chờ”, chất thơ có thêm một chút man mác buồn. Đó là sự lo lắng, thậm chí bất lực khi con người phải ngồi chờ điều mình không thể lường trước. Tôi muốn giữ cảm xúc ấy ở mức vừa đủ, không bi lụy, không nặng nề. Chính lụa giúp nỗi buồn ấy trở nên đằm và tinh tế hơn, ẩn trong từng ánh nhìn, dáng ngồi cùng một khoảng cách rất nhỏ giữa những người đang cùng chờ đợi.

Nếu phải chọn một đặc tính của lụa để mô tả gần nhất với con người hoặc thế giới mà chị thường muốn đưa vào tranh, đó sẽ là điều gì?

Sự mềm mại cho phép nét cọ giữ được độ uyển chuyển, từ đó biểu cảm của con người hay vẻ tự nhiên của phong cảnh cũng hiện lên gần với cảm nhận của tôi hơn. Lụa là một chất liệu nhẹ về thị giác nhưng không nhẹ trong quá trình thực hành. Lụa càng mềm, từng nét vẽ càng đòi hỏi người họa sĩ phải kiên nhẫn và làm chủ được đôi tay.

“Chờ” bắt đầu từ một câu chuyện của riêng chị, nhưng qua UOB Painting of the Year 2026, tác phẩm đã có cơ hội đến với nhiều người xem hơn. Trải nghiệm lần này với chị có ý nghĩa như thế nào?

Khi câu chuyện của tôi được lắng nghe, đồng cảm và trân trọng, tôi cảm nhận giải thưởng không chỉ là sự ghi nhận dành cho tác phẩm, mà còn là sự kết nối giữa ký ức của người nghệ sĩ với những cảm xúc có tính phổ quát của con người. 

Nghệ thuật vị nhân sinh

“Chờ” trong tác phẩm là một trạng thái của con người. Còn trong hành trình sáng tác, có điều gì chị cảm thấy vẫn đang “chờ” mình khám phá?

Có lẽ là tác phẩm tôi tâm đắc nhất, nhưng cũng là tác phẩm chưa thành hình. Vì phía trước vẫn còn một hành trình dài để mình khám phá và đối thoại với thế giới. Tôi muốn đi thực tế nhiều hơn, quan sát và tích lũy thêm trải nghiệm, để những điều mình nhìn thấy có thể dần chuyển hóa thành nét vẽ trong tranh. 

Nếu một ngày không tìm thấy ý tưởng để cầm cọ vẽ, chị sẽ làm gì?

Không biết vẽ gì đôi khi cũng không đáng sợ đến thế. Bởi nghệ thuật không phải là cuộc đua về đích mà là hành trình đối thoại với chính mình. Những lúc như vậy, tôi thường đọc sách, xem tranh, đi quan sát hoặc thử làm một cái gì đó mới. Cứ làm việc thì có khi ý tưởng lại đến. Quan trọng là mình đừng để bản thân đứng yên quá lâu.

Sau gần 4 thập kỷ thực hành sáng tạo, cách chị quan sát cuộc sống xung quanh đã thay đổi thế nào so với những năm đầu cầm cọ? 

Tôi chủ yếu lấy chất liệu từ đời sống Vĩnh Long và vùng đồng bằng sông Cửu Long, nên những chuyển động của con người, khung cảnh xung quanh cũng làm thay đổi cách tôi quan sát và sáng tác. Tôi thường ví điều đó như một chiếc kính vạn hoa: mỗi lần xoay, những hình ảnh mới lại hiện ra. Sau gần 40 năm, tôi vững vàng hơn trong thực hành và biết chắt lọc hơn, tìm thấy vẻ đẹp trong những điều nhỏ bé để lưu giữ dấu vết của từng thời điểm trên tranh. Vẽ cũng cho tôi một khoảng lặng để nhìn lại và thành thật với những gì mình cảm nhận.

Chẳng hạn như bức tranh “Một góc công trình cầu Mỹ Thuận 2”, khắc họa công trình chỉ có ở Vĩnh Long, với những người công nhân đang làm việc và phía dưới là dòng sông Tiền quen thuộc. Đó vừa là một cảnh đời, vừa là lát cắt về quê hương đang đổi thay từng ngày bằng chính sức lao động của người dân, trong một công trình do người Việt Nam xây dựng. 

Hội họa là một hành trình dài, đòi hỏi người nghệ sĩ không chỉ có tài năng mà còn cần sự bền bỉ. Với riêng chị, điều gì đã giúp chị đi cùng nghề suốt nhiều năm và cũng là yếu tố chị nghĩ thế hệ trẻ nên gìn giữ?

Tôi không nghĩ cảm hứng là chiếc neo có thể giữ mãi. Nó có thể đến ngẫu nhiên trong một khoảnh khắc, nhưng cũng sẽ trôi đi rất nhanh. Vì thế, tôi chọn cách đơn giản hơn bằng cách ngày nào cũng vẽ. Có khi chỉ là một nét nhỏ, nhưng nét hôm nay nối với nét ngày mai sẽ tạo thành sự quen tay, để đường vẽ mềm hơn, phóng khoáng hơn. Quan trọng là nó cho phép mình sống cùng hội họa. Ngoài việc vẽ, mình cũng phải chăm sóc vốn sống và đời sống tinh thần. Mệt thì nghỉ, rồi lại vẽ. Tôi nghĩ đi với hội họa lâu dài cũng giống như vậy, không cần lúc nào cũng chạy thật nhanh, nhưng phải kiên trì bước tiếp.

Tôi tin một tác phẩm lớn đôi khi không bắt đầu từ một ý tưởng lớn. Nó có thể được hình thành từ rất nhiều điều nhỏ mà mình kiên nhẫn quan sát và ghi lại qua từng ngày. Vì vậy, cứ vẽ từng bức một, rồi biết đâu chúng sẽ tự tìm được mối liên hệ với nhau. Còn điều tôi chắc chắn vẫn sẽ làm là vẽ mỗi ngày. 

Cảm ơn chị vì những chia sẻ thú vị!

Ảnh: Bu Bao Uyen