‘Quy hoạch Hồ Gươm hướng tới sự hài hòa giữa công trình cổ và hiện đại’

Việc bảo tồn các giá trị lịch sử, kiến trúc phải được đặt song hành với phát triển không gian mới, tạo nên tổng thể hài hòa, để Hồ Gươm trở thành trái tim của Thủ đô, theo KTS Hồ Thiệu Trị.

Trao đổi với báo chí ngày 8/9, KTS Hồ Thiệu Trị, đại diện đơn vị tư vấn lập Đồ án điều chỉnh quy hoạch khu vực Hồ Gươm và phụ cận, chia sẻ về những áp lực, mục tiêu, định hướng khi tư vấn cho UBND TP Hà Nội lập quy hoạch.

– Cơ duyên nào đưa ông trở thành kiến trúc sư tư vấn, lập quy hoạch Hồ Gươm và phụ cận?

– Tôi bắt đầu về Việt Nam làm việc từ năm 1995, với công trình đầu tiên là cải tạo, chỉnh trang Nhà hát Lớn Hà Nội. Thông qua công trình đó, tôi có điều kiện, cơ hội và cũng có cái duyên để tiếp xúc với thành phố và người dân Hà Nội. Từ đó, tôi ngày càng yêu mến Hà Nội và tiếp tục có cơ hội thực hiện một số công trình ở những khu vực, vị trí khác nhau của thành phố.

Tôi xin nói thêm, khi thực hiện dự án Nhà hát Lớn, phía trước là quảng trường Cách mạng Tháng Tám, cũng nằm trong tổng thể không gian cần tổ chức, kết nối giữa khu vực Hồ Gươm và Nhà hát Lớn. Phía sau là không gian rất chật hẹp. Sự kết nối giữa Nhà hát Lớn với Bảo tàng Lịch sử quốc gia cũng bị chặn lại. Ngay từ thời điểm đó, chúng tôi đã có ý định và cùng bàn bạc về việc làm thế nào để mở toàn bộ không gian này về phía sông Hồng.

Để bắt đầu triển khai nghiên cứu một cách cụ thể thì gần một năm nay chúng tôi đã dành rất nhiều thời gian, với không biết bao nhiêu bản vẽ, bao nhiêu ý tưởng được chỉnh sửa, thay đổi theo từng suy nghĩ và từng đóng góp. Từ những yếu tố đó cho đến hôm nay, chúng tôi có được bức tranh tổng thể của khu vực Hồ Gươm và phụ cận.

– Được giao nhiệm vụ nghiên cứu, chỉnh trang, tái thiết khu vực đặc biệt như Hồ Gươm, ông và cộng sự chịu những áp lực gì?

– Thật sự phải nói rằng được giao nhiệm vụ quy hoạch và chỉnh trang khu trung tâm Thủ đô là áp lực vô cùng lớn. Trong tất cả mô hình quy hoạch đều có việc hạ giải và xây dựng những công trình mới. Việc hạ giải sẽ ảnh hưởng tới đời sống của người dân, của một số người đang sinh sống tại những vị trí đôi khi được cho là nhạy cảm. Vì vậy, để nghiên cứu, thảo luận và tìm ra giải pháp phù hợp là áp lực vô cùng lớn đối với những người làm nghề quy hoạch, kiến trúc, đồng thời cũng là những người tư vấn cho thành phố về nội dung này.

Ngoài ra, điều khiến tôi trăn trở là Hà Nội sở hữu “viên ngọc quý”, được xem như “trái tim”, “lá phổi” Thủ đô, đó là khu trung tâm đặc biệt Hồ Gươm. Để đặt một nét bút, để suy nghĩ về việc xây dựng một công trình trong khu vực đó là cả quá trình suy nghĩ, nghiên cứu và đặt vấn đề rất kỹ lưỡng.

Hiện chúng tôi chưa nói tới từng công trình cụ thể mà đang nói về quy hoạch, trong đó có những công trình mới và những công trình cổ, cũ. Sự đan xen giữa những công trình đó cũng là một điều trăn trở, một áp lực rất lớn, làm sao để vẫn giữ được nét truyền thống, giữ được những đường nét đặc biệt của Hồ Gươm, đồng thời đáp ứng nhu cầu của công chúng, xây dựng được không gian mới với quảng trường, công viên, cây xanh, hướng tới sự bền vững và mang tính chất của một trung tâm lịch sử, văn hóa, nghệ thuật của Thủ đô.

Tôi nghĩ rằng niềm tin, sự đam mê và trước hết là tình yêu, sự yêu mến Hà Nội trong suốt khoảng thời gian làm việc tại Việt Nam cho đến nay đã giúp tôi vượt qua những áp lực. Tôi và cộng sự rất mong muốn đóng góp cho Hà Nội.

– Với vai trò là đại diện đơn vị tư vấn, xin ông cho biết mục tiêu và định hướng chính trong việc điều chỉnh quy hoạch khu vực Hồ Gươm và phụ cận lần này?

– Trước hết là mục tiêu giữ gìn và phát huy những giá trị, tính chất đặc biệt của khu vực Hồ Gươm. Đây phải được xem là một trong những yêu cầu quan trọng hàng đầu.

Mục tiêu thứ hai là mở rộng không gian công cộng, không gian quảng trường và tăng cường sự kết nối Hồ Gươm với các khu vực xung quanh, theo các hướng Bắc, Đông, Tây và Nam. Trong đó, hướng phát triển về phía Đông có ý nghĩa đặc biệt, bởi sẽ tạo sự kết nối với không gian sông Hồng và định hướng hình thành đại lộ cảnh quan sông Hồng trong tương lai.

Việc điều chỉnh quy hoạch được kỳ vọng tạo nên diện mạo mới cho khu vực trung tâm Thủ đô, với hệ thống quảng trường, không gian công cộng kết hợp cùng công viên, cây xanh. Tất cả sẽ góp phần hình thành một không gian xanh, tạo nên một tâm điểm, một “trái tim” của Thủ đô Hà Nội tại khu vực Hồ Gươm.

Bên cạnh đó, một định hướng rất quan trọng là tạo sự kết hợp hài hòa giữa các công trình kiến trúc có giá trị được xây dựng từ trước với những công trình kiến trúc hiện đại trong tương lai. Sự kết nối giữa những giá trị cổ xưa và các đường nét kiến trúc mới sẽ góp phần tạo nên một tổng thể không gian đặc sắc cho khu vực Hồ Gươm.

Trong bức tranh phát triển tương lai, Hồ Gươm vẫn phải giữ được giá trị lịch sử đặc biệt vốn có. Cùng với đó là các giá trị về văn hóa và nghệ thuật. Không gian văn hóa, nghệ thuật sẽ được tăng cường kết nối thông qua các trục không gian quan trọng, trong đó có khu vực Tràng Tiền, kéo dài tới không gian xung quanh Nhà hát Lớn, tạo thành một tổng thể thống nhất và một bức tranh lớn của khu vực trung tâm Thủ đô.

– Việc bảo tồn, phát huy các công trình có giá trị kiến trúc văn hóa lịch sử ở khu vực Hồ Gươm được đặt ra thế nào?

– Trước hết, chúng ta phải khởi đầu bằng không gian Hồ Gươm – một giá trị đặc biệt, là yếu tố rất quan trọng của Thủ đô Hà Nội. Chúng ta có thể nhìn thấy trục Nam – Bắc, tính từ phía Nam, qua tháp Rùa, đến đền Ngọc Sơn và tiếp tục tới quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục. Đây là trục rất quan trọng, đánh dấu những công trình đặc biệt, mang yếu tố lịch sử, văn hóa và tinh thần, tâm linh.

Điểm kết ở phía Bắc là quảng trường rộng lớn Đông Kinh Nghĩa Thục, tên gọi khác là quảng trường Hòa Bình. Trong không gian này có Khải Hoàn Môn – công trình mới, hiện đại, được kỳ vọng mang cái hồn của người Việt, đánh dấu một giai đoạn đặc biệt của Việt Nam trong sự phát triển và bước vào một kỷ nguyên mới. Đây là một trong những công trình quan trọng, góp phần nối liền trục Nam – Bắc.

Về phía Đông và phía Tây, đặc biệt là phía Đông, chúng ta thấy có sự đan xen giữa những công trình cổ và các công trình do người Pháp xây dựng từ khoảng cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Những công trình này có giá trị đặc biệt, đóng góp vào hình ảnh và không gian của khu vực Hồ Gươm mà người dân Hà Nội đã cảm nhận, gắn bó từ nhiều thế hệ. Những công trình có giá trị sẽ được đánh giá, nghiên cứu để bảo tồn, giữ lại những yếu tố lịch sử đặc biệt.

– Ông đánh giá thế nào về sự kết nối giữa các những công trình xây mới như tháp Tài chính, quảng trường Thời đại, khách sạn 7 sao, biểu tượng Khải Hoàn Môn với các công trình cổ, cũ hiện nay?

– Chúng ta thường đặt ra sự đối nghịch, hay tương phản giữa công trình hiện đại với những công trình được xây dựng từ trước, hay nói đơn giản hơn là giữa công trình mới và công trình cổ. Tuy nhiên, đây không phải điều đáng ngại. Mỗi công trình đều đánh dấu một giai đoạn. Điều quan trọng là phải tìm được hình thức kiến trúc phù hợp với không gian xung quanh, đặc biệt là với những công trình kế cận và những công trình lịch sử, cổ kính để kết hợp, kể cả trong sự tương phản hay khác biệt. Chính sự tương phản đó có thể tạo nên điểm nhấn. Đây là quan điểm được sử dụng khá phổ biến trong kiến trúc đương đại trên thế giới. Giữa những công trình cổ vẫn có thể xuất hiện những tòa nhà mới.

Tôi chỉ nêu một ví dụ ngay tại thủ đô Paris, trong khu vực Bảo tàng Louvre có công trình kim tự tháp bằng kính. Công trình sử dụng vật liệu hiện đại, hình thức đơn giản, mang tính chất đương đại, nằm giữa những công trình lịch sử gắn với các vị vua Pháp. Sự đối nghịch đó không phải đáng ngại mà có thể làm phong phú thêm hình ảnh và không gian kiến trúc.

– Hà Nội đang nghiên cứu, triển khai trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Việc kết nối khu vực Hồ Gươm và phụ cận với trục đại lộ này được tính toán thế nào?

– Như tôi đã đề cập, đặc điểm của Hồ Gươm là không gian trải dài theo trục Nam – Bắc. Trục này có những công trình mang tính chất lịch sử như Tháp Rùa, đền Ngọc Sơn và trong tương lai là vị trí dự kiến xây dựng Khải Hoàn Môn.

Theo trục Đông – Tây, chúng ta nhìn thấy sự phát triển của khu vực phố thương mại. Trong đó có phố Lê Thái Tổ và một số không gian khác, nhưng tính chất hiện nay vẫn là một khu phố thương mại tương đối khép kín.

Trong đồ án quy hoạch lần này, chúng tôi đề xuất mở một tuyến đường từ phố Lê Thái Tổ xuyên qua, kết nối tới phố Nhà Thờ. Tuyến này sẽ góp phần kết nối không gian giữa khu vực Hồ Gươm với không gian phía Tây.

Sự mở rộng và gắn kết đó, cả về công trình và hệ thống giao thông, sẽ tạo nên một không gian liên kết đặc biệt cho khu vực Hồ Gươm trong tương lai. Hồ Gươm sẽ không còn nằm riêng rẽ mà trở thành một “trái tim” được kết nối bởi hệ thống đường giao thông, không gian cảnh quan, cây xanh với các khu vực xung quanh, đặc biệt là với sông Hồng.

Về phía Nam và Đông Nam, chúng ta có trục phố Tràng Tiền. Đây là huyết mạch quan trọng gắn kết không gian Hồ Gươm với khu vực xung quanh Nhà hát Lớn. Phía sau đó là toàn bộ cụm bảo tàng, trong đó có Bảo tàng Lịch sử quốc gia cùng những không gian văn hóa, nghệ thuật như Nhà hát Lớn. Chuỗi không gian đó khi kết hợp lại sẽ hình thành một không gian văn hóa, nghệ thuật của Thủ đô.

Không dừng ở đó, trục Tràng Tiền sẽ được kéo dài xuống phía sông Hồng, kết nối với một phần của đại lộ sông Hồng, tạo thành sự liên kết từ “trái tim” của Thủ đô – khu vực Hồ Gươm – tới khu vực xung quanh Nhà hát Lớn và xuống phía Nam sông Hồng. Trong tương lai, tại khu vực này còn có bến thuyền du lịch được quy hoạch xây dựng theo định hướng của đại lộ sông Hồng.

Sự gắn kết đó sẽ tạo ra một không gian độc đáo, một hình ảnh mới, trong đó có những công trình kiến trúc cổ, những giá trị quan trọng của khu vực hồ, cảnh quan kết hợp với những không gian mới, quảng trường mới. Qua đó hình thành một không gian mà chúng tôi gọi là không gian lịch sử, văn hóa, nghệ thuật của Thủ đô, trải dài từ phía Bắc Hồ Gươm tới phía Nam, giáp với bờ sông Hồng. Đây là hình ảnh trong tương lai có vị trí rất quan trọng trong trung tâm Thủ đô.

Võ Hải